Phó thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các cơ quan liên quan khẩn trương khắc phục tình trạng nước nhiễm mặn rò rỉ từ công trường cao tốc, đồng thời rà soát, thống kê và bồi thường thiệt hại cho người dân có lúa, cây trồng bị ảnh hưởng tại xã Lương Nghĩa, huyện Long Mỹ, Hậu Giang.
Đề nghị này được đưa ra sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường có báo cáo về tình hình lúa của người dân xã Lương Nghĩa, huyện Long Mỹ, Hậu Giang, trồng cạnh cao tốc Cần Thơ - Cà Mau bị chết, hư hỏng. Vụ việc đã gây chú ý bởi diện tích thiệt hại tập trung hai bên tuyến cao tốc đang thi công, trong đó nhiều ruộng lúa Đông Xuân bị thối rễ, chết cháy, hư hỏng nặng và có nơi mất trắng. Hình ảnh ông Trần Thông Minh đứng trên mảnh ruộng của gia đình có nhiều lúa chết, do An Bình ghi nhận, phản ánh rõ tác động trực tiếp mà người dân đang phải đối mặt.
Yêu cầu khẩn trương khắc phục và bồi thường theo quy định
Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng triển khai các giải pháp khắc phục tình trạng nước nhiễm mặn rò rỉ từ cao tốc và từ việc sử dụng cát nhiễm mặn để thi công các cao tốc gây ảnh hưởng tới lúa và cây trồng của người dân. Đây là yêu cầu nhấn mạnh trách nhiệm xử lý không chỉ ở khâu khắc phục hiện trường, mà còn ở việc đánh giá đầy đủ nguồn tác động đến sản xuất nông nghiệp ven công trình.
Theo chỉ đạo, Bộ Xây dựng cần chỉ đạo các nhà thầu phối hợp địa phương khẩn trương rà soát, thống kê và bồi thường thiệt hại cho người dân theo quy định. Việc rà soát, thống kê có ý nghĩa quan trọng vì thiệt hại không chỉ được nhìn nhận ở diện tích lúa đã chết, mà còn ở mức độ hư hỏng, khả năng phục hồi ruộng đất, thời gian nông dân phải chờ để canh tác trở lại và chi phí phát sinh trong quá trình xử lý mặn, phèn.
Cùng với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu chỉ đạo cơ quan chức năng phối hợp địa phương hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp rửa mặn, bảo đảm diện tích bị thiệt hại sớm canh tác trở lại. Đối với vùng trồng lúa, việc rửa mặn là khâu kỹ thuật cần được hướng dẫn chặt chẽ, bởi nếu đất còn độ mặn cao, nông dân gieo sạ lại có thể tiếp tục gặp rủi ro. Chỉ đạo này vì vậy hướng đến cả mục tiêu trước mắt là xử lý thiệt hại và mục tiêu kế tiếp là phục hồi sản xuất.
UBND tỉnh Hậu Giang cũng được giao chỉ đạo cơ quan chức năng rà soát, thống kê diện tích lúa, cây trồng bị ảnh hưởng, thiệt hại và phối hợp liên danh nhà thầu khẩn trương bồi thường thiệt hại cho người dân. Vai trò của địa phương là then chốt, bởi chính quyền cơ sở nắm hiện trạng từng thửa ruộng, từng hộ dân, từng khu vực chịu tác động tại các ấp dọc tuyến thi công.
Hơn 21 ha lúa Đông Xuân bị thối rễ, chết cháy
Vụ việc xảy ra hồi tháng 2-3, khi hơn 21 ha lúa Đông Xuân trồng hai bên cao tốc Cần Thơ - Cà Mau, đoạn qua xã Lương Nghĩa, huyện Long Mỹ, đang thi công, bị thối rễ, chết cháy và hư hỏng. Nhiều diện tích mất trắng, làm gián đoạn nguồn thu của người dân trong vụ lúa vốn đã được đầu tư công chăm sóc.
Theo phản ánh của người dân, tình trạng lúa chết xảy ra sau khi công trình cao tốc bơm cát đắp nền. Người dân cho rằng do hai bên cao tốc không có mương thoát nước, phèn và nước mặn tràn, thấm xuống ruộng. Đây là điểm mấu chốt trong phản ánh tại hiện trường: khi nước mặn và phèn không được dẫn thoát phù hợp, ruộng lúa ở khu vực thấp, sát công trình có thể trở thành nơi tiếp nhận dòng rò rỉ, làm thay đổi điều kiện đất và nước mà cây lúa đang sinh trưởng.
UBND xã Lương Nghĩa ghi nhận hơn 21 ha lúa của 49 hộ dân ở ba ấp bị thiệt hại 20-100%, do ảnh hưởng nước phèn, mặn từ bơm cát tuyến cao tốc đi qua địa bàn. Mức thiệt hại 20-100% cho thấy tác động không đồng đều giữa các khu ruộng, song cũng phản ánh phạm vi ảnh hưởng tương đối rộng, trải trên nhiều hộ và nhiều ấp. Với hộ bị thiệt hại nặng, con số 100% đồng nghĩa với việc vụ sản xuất coi như không còn khả năng thu hoạch.
Đồng lúa của người dân xã Lương Nghĩa cạnh cao tốc Cần Thơ - Cà Mau bị chết hồi tháng 3, theo ảnh An Bình ghi nhận. Những ruộng lúa chết cháy trong thời điểm đang thi công cao tốc đặt ra yêu cầu phải xử lý hài hòa giữa tiến độ công trình hạ tầng và quyền lợi sản xuất của cư dân nông nghiệp sống dọc tuyến. Khi công trình đi qua vùng canh tác lúa, mọi thay đổi về dòng chảy, nguồn nước, vật liệu đắp nền và thoát nước tạm đều có thể tác động trực tiếp đến sinh kế.
Kết quả đo mặn và nguyên nhân được nêu trong quá trình kiểm tra
Ngành chức năng địa phương đã kiểm tra, đo đạt độ mặn trên ruộng lúa trồng hai bên cao tốc. Kết quả cho thấy độ mặn ở khu vực này là 7-11 phần nghìn, trong khi lúa chỉ sống khi đất có độ mặn từ 2 phần nghìn trở xuống. Sự chênh lệch giữa mức 7-11 phần nghìn và ngưỡng từ 2 phần nghìn trở xuống là rất đáng chú ý, bởi cây lúa rất nhạy cảm với mặn, nhất là trong giai đoạn sinh trưởng cần bộ rễ hoạt động bình thường để hút nước và dinh dưỡng.
Trong quá trình làm việc, nhà thầu khẳng định dự án qua khu vực này sử dụng cát sông. Tuy nhiên, thời điểm các sà lan chở cát về tập kết tại sông ở địa phương thì nước sông nơi bị nhiễm mặn, trong khoảng từ tháng 1-4 hàng năm. Khi lấy nước từ sông này vào sà lan cát để pha loãng cát rồi bơm vào công trường cao tốc, cách hơn một km, nước mặn cùng phèn trong cát rỉ xuống ruộng lúa của dân.
Chi tiết này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở tên gọi vật liệu là cát sông, mà còn ở điều kiện nước được sử dụng trong quá trình tập kết, pha loãng và bơm cát. Khi nước sông đang trong giai đoạn nhiễm mặn từ tháng 1-4 hàng năm, việc lấy nước vào sà lan cát và bơm đến công trường có thể kéo theo lượng mặn, phèn đi cùng vật liệu. Nếu khâu thoát nước, thu gom nước rỉ hoặc ngăn dòng thấm không được kiểm soát tốt, ruộng lúa liền kề sẽ là khu vực dễ chịu ảnh hưởng.
Từ góc độ quản lý sản xuất nông nghiệp, các số liệu đo mặn là căn cứ quan trọng để xác định hiện trạng ruộng đất và hướng dẫn người dân xử lý. Độ mặn 7-11 phần nghìn không chỉ giải thích vì sao lúa bị thối rễ, chết cháy và hư hỏng, mà còn cảnh báo rằng việc khôi phục canh tác cần có thời gian và biện pháp kỹ thuật phù hợp. Do đó, yêu cầu của Phó thủ tướng về rửa mặn không tách rời yêu cầu bồi thường, bởi người dân cần vừa được hỗ trợ thiệt hại trước mắt, vừa được tạo điều kiện để ruộng có thể sản xuất trở lại.
Nhà thầu cho biết đang phối hợp bồi thường
Sáng 23/4, ông Hồ Minh Đường, Giám đốc Ban điều hành Công ty Trung Nam, đơn vị thi công gói thầu cao tốc qua địa bàn huyện Long Mỹ, cho biết đang phối hợp các bên liên quan tổ chức bồi thường cho người dân bị thiệt hại, dự kiến hoàn tất trong tuần tới. Thông tin này cho thấy quá trình xử lý đã chuyển sang bước cụ thể hơn, sau khi có kiểm tra thực địa, ghi nhận diện tích và xác định mức độ thiệt hại của các hộ dân.
Việc bồi thường trong trường hợp này cần dựa trên kết quả rà soát, thống kê của địa phương và sự phối hợp của liên danh nhà thầu. Với 49 hộ dân bị ảnh hưởng tại ba ấp, khâu xác định diện tích, mức thiệt hại 20-100% và khả năng phục hồi của từng ruộng có ý nghĩa quyết định để bảo đảm quyền lợi người dân. Nếu làm chậm, nông dân không chỉ mất vụ lúa hiện tại mà còn có thể bị lỡ kế hoạch sản xuất tiếp theo do đất chưa được rửa mặn kịp thời.
Vụ việc cũng đặt ra yêu cầu về giám sát môi trường thi công đối với các dự án hạ tầng đi qua vùng nông nghiệp. Cao tốc là công trình quan trọng, nhưng hoạt động bơm cát, đắp nền, thoát nước tạm và tập kết vật liệu cần được kiểm soát để không làm phát sinh thiệt hại ngoài phạm vi công trường. Khi thi công gần ruộng lúa, các biện pháp như ngăn nước rò rỉ, bố trí thoát nước, theo dõi độ mặn, phối hợp chính quyền xã và thông tin kịp thời cho người dân là những nội dung cần được chú trọng trong quá trình triển khai.
Cao tốc Cần Thơ - Cà Mau và ý nghĩa đối với vùng miền Tây
Dự án cao tốc chạy dọc miền Tây dài gần 111 km, đi qua TP Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu và Cà Mau. Đây là tuyến cao tốc cuối cùng giúp kết nối liền mạch từ TP HCM xuống Cà Mau. Theo đồ họa hướng tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau do Hoàng Chương thực hiện, công trình có vai trò kết nối trục giao thông quan trọng của khu vực phía Nam.
Công trình có tổng mức đầu tư hơn 27.500 tỷ đồng, khởi công đầu năm 2023, đến nay hoàn thành hơn 66%. Nhà thầu đang đẩy mạnh thi công để đưa dự án sử dụng vào cuối năm nay. Những con số này cho thấy quy mô và tiến độ lớn của dự án, đồng thời lý giải vì sao yêu cầu bảo đảm tiến độ luôn được đặt ra. Tuy nhiên, khi tuyến đường đi qua vùng sản xuất nông nghiệp, tiến độ thi công cần song hành với kiểm soát tác động đến đất, nước và cây trồng của người dân.
Đối với miền Tây, hạ tầng giao thông có ý nghĩa thúc đẩy liên kết vùng, rút ngắn thời gian đi lại và hỗ trợ lưu thông hàng hóa. Nhưng với từng hộ nông dân sống cạnh công trường, vấn đề trước mắt là ruộng lúa bị chết, đất nhiễm mặn và thiệt hại kinh tế trong vụ Đông Xuân. Vì vậy, cách xử lý vụ việc tại xã Lương Nghĩa không chỉ là câu chuyện bồi thường cho một diện tích hơn 21 ha, mà còn là bài học về phối hợp giữa thi công hạ tầng và bảo vệ sinh kế nông nghiệp.
Chỉ đạo của Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đã xác định rõ ba nhóm việc cần làm: khắc phục tình trạng nước nhiễm mặn rò rỉ từ cao tốc, hướng dẫn người dân rửa mặn để sớm canh tác trở lại, và rà soát, thống kê, bồi thường thiệt hại theo quy định. Khi các yêu cầu này được thực hiện đầy đủ, người dân có cơ sở để ổn định sản xuất, còn dự án cao tốc Cần Thơ - Cà Mau có điều kiện tiếp tục thi công trong sự giám sát chặt chẽ hơn đối với tác động đến nông nghiệp địa phương.
