Phong Nha - Kẻ Bàng vừa được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới tại kỳ họp lần thứ 38 của Hội đồng Điều phối quốc tế, Chương trình Con người và Sinh quyển diễn ra ngày 6/6 tại nước Cộng hòa Paraguay. Đây là dấu mốc quan trọng đối với Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, đồng thời bổ sung thêm một danh hiệu quốc tế cho khu vực vốn đã nổi tiếng bởi giá trị địa chất, địa mạo, hệ sinh thái và đa dạng sinh học.
Việc được ghi danh không chỉ khẳng định tầm vóc của một vùng di sản thiên nhiên đặc biệt, mà còn đặt ra yêu cầu quản lý hài hòa hơn giữa bảo tồn tài nguyên và phát triển kinh tế - xã hội. Với cộng đồng địa phương, nhất là người dân vùng đệm, danh hiệu mới được kỳ vọng mở thêm cơ hội về sinh kế bền vững, nghiên cứu khoa học và du lịch sinh thái chất lượng cao.
Phong Nha - Kẻ Bàng được ghi danh trong mạng lưới sinh quyển thế giới
Theo thông tin được công bố, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng có tổng diện tích 515.830ha. Cấu trúc không gian của khu dự trữ gồm vùng lõi 123.326ha, vùng đệm 220.055ha và vùng chuyển tiếp 172.449ha. Cách phân vùng này thể hiện định hướng quản lý theo chuẩn của UNESCO, trong đó vùng lõi ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt các giá trị tự nhiên, vùng đệm hỗ trợ bảo tồn và vùng chuyển tiếp gắn với các hoạt động phát triển phù hợp.
Danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới được trao trong khuôn khổ Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO. Đây là chương trình nhấn mạnh mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên, coi bảo tồn không tách rời đời sống cộng đồng. Vì vậy, việc ghi danh Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ dựa trên những giá trị nổi bật về thiên nhiên, mà còn phản ánh khả năng tổ chức quản lý, sử dụng tài nguyên theo hướng cân bằng và lâu dài.
Giá trị nổi bật về địa chất, hang động và đa dạng sinh học
Phong Nha - Kẻ Bàng được đánh giá là một trong những vùng karst nhiệt đới cổ và rộng lớn bậc nhất châu Á. Khu vực này sở hữu hệ thống hang động đồ sộ, cùng các giá trị địa chất, địa mạo đặc sắc. Những đặc điểm đó làm nên bản sắc riêng của vùng núi đá vôi, nơi quá trình kiến tạo và biến đổi tự nhiên đã tạo ra cảnh quan hiếm có.
Không chỉ có giá trị về địa chất, khu vực này còn là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Trong số đó có nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Đây là cơ sở quan trọng để khẳng định ý nghĩa bảo tồn của khu vực, bởi các hệ sinh thái rừng, núi đá vôi và hang động tạo nên môi trường sống đặc thù cho nhiều loài.
Việc trở thành Khu dự trữ sinh quyển thế giới vì thế mang ý nghĩa như một sự công nhận tổng hợp. Danh hiệu này nhìn nhận đồng thời giá trị khoa học, giá trị bảo tồn và tiềm năng phát triển bền vững của một không gian sinh thái rộng lớn, nơi tài nguyên thiên nhiên gắn chặt với đời sống cộng đồng địa phương.
Cơ hội hợp tác quốc tế và sinh kế bền vững cho vùng đệm
Theo định hướng được nêu, danh hiệu mới sẽ tạo điều kiện để tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm. Đây là những nội dung có ý nghĩa lâu dài, bởi bảo tồn hiệu quả cần sự tham gia của cộng đồng, đồng thời cần nguồn lực, tri thức và cơ chế phối hợp phù hợp.
Việc gia nhập mạng lưới các Khu dự trữ sinh quyển thế giới cũng được kỳ vọng giúp Phong Nha - Kẻ Bàng thu hút thêm nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn. Bên cạnh đó, du lịch sinh thái chất lượng cao có thể được thúc đẩy theo hướng tôn trọng giới hạn của tự nhiên, giảm tác động tiêu cực lên hệ sinh thái và gia tăng lợi ích cho người dân địa phương.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học là thách thức chung, một khu dự trữ sinh quyển có thể trở thành không gian thử nghiệm các mô hình phát triển hài hòa. Các hoạt động nghiên cứu, giáo dục môi trường, du lịch sinh thái và sinh kế cộng đồng nếu được triển khai đúng hướng sẽ góp phần giữ gìn tài nguyên, đồng thời nâng cao nhận thức xã hội về giá trị của rừng, hang động và hệ sinh thái đặc hữu.
Tiếp nối hành trình của một di sản thiên nhiên thế giới
Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai các chương trình bảo tồn, nghiên cứu khoa học và phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên theo các tiêu chí của UNESCO. Đây là bước đi cần thiết để danh hiệu quốc tế không chỉ dừng ở sự ghi nhận, mà trở thành nền tảng cho các hoạt động quản lý cụ thể trong thời gian tới.
Trước khi được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới theo tiêu chí địa chất, địa mạo năm 2003. Sau đó, khu vực này tiếp tục được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới với các tiêu chí mở rộng về hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Những lần ghi danh liên tiếp cho thấy giá trị nhiều mặt và tầm quan trọng quốc tế của khu vực.
Hiện trên thế giới có 759 Khu dự trữ sinh quyển thế giới tại 136 quốc gia. Việt Nam có 11 Khu dự trữ sinh quyển thế giới đã được UNESCO công nhận. Việc Phong Nha - Kẻ Bàng gia nhập mạng lưới này là dấu mốc mới trong quá trình bảo tồn thiên nhiên, đồng thời mở ra kỳ vọng về một mô hình phát triển gắn bảo vệ di sản với lợi ích bền vững của cộng đồng.
