Quảng Ninh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững. Tuy nhiên, khi đi vào thực tế, một số chính sách bộc lộ điểm nghẽn về điều kiện thụ hưởng, năng lực liên kết, vốn đối ứng và khả năng bám sát nhu cầu thị trường.
Yêu cầu rà soát, điều chỉnh chính sách vì vậy không chỉ là bước hoàn thiện về mặt quản lý, mà còn là điều kiện để các nguồn lực hỗ trợ đến đúng đối tượng, đúng thời điểm và phát huy hiệu quả trong sản xuất. Với một địa phương có định hướng phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị, việc chính sách sát thực tiễn sẽ quyết định lớn đến khả năng thu hút đầu tư, nâng cao giá trị gia tăng và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Quảng Ninh chủ động xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp. Ảnh: Nguyễn Thành.
Nhiều chính sách tạo động lực cho nông nghiệp bền vững
Trong những năm qua, Quảng Ninh đã chủ động xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại. Các chính sách hỗ trợ không chỉ tập trung vào khâu sản xuất, mà còn hướng đến hình thành chuỗi giá trị, cải thiện hiệu quả kinh tế và khuyến khích người dân, doanh nghiệp, hợp tác xã thay đổi phương thức tổ chức sản xuất.
Đáng chú ý, chính sách hỗ trợ 100% giống cây trồng kết hợp với hỗ trợ lãi suất vay vốn 6%/năm theo chu kỳ trồng rừng gỗ lớn đã tạo sức hút rõ rệt. Chỉ trong vòng 2 năm, gần 1.200 hộ dân tham gia với tổng diện tích hơn 1.400ha. Kết quả này cho thấy khi chính sách phù hợp với nhu cầu thực tế và giảm được gánh nặng đầu tư ban đầu, người dân có động lực mạnh hơn để chuyển đổi sang mô hình sản xuất dài hạn, có giá trị và bền vững hơn.
Ở lĩnh vực lâm nghiệp, năm 2025, tỉnh bố trí hơn 29 tỷ đồng để bảo vệ gần 79.000ha rừng, bao gồm rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất là rừng tự nhiên. Đây là nguồn lực quan trọng để bảo vệ tài nguyên rừng, đồng thời góp phần từng bước chuyển dịch từ lâm nghiệp đơn mục tiêu sang lâm nghiệp đa giá trị. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu vừa bảo vệ môi trường sinh thái, vừa nâng cao sinh kế cho cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Điểm nghẽn trong thực thi và liên kết sản xuất
Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số chính sách chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Điển hình là Nghị quyết số 194/2019/NQ-HĐND về khuyến khích đầu tư, liên kết trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Dù tích hợp nhiều cơ chế ưu đãi, chính sách này vẫn gặp khó khi áp dụng vào các dự án cụ thể.
Trong giai đoạn 2021-2025, cả 6 dự án nông nghiệp với tổng vốn đăng ký khoảng 1.700 tỷ đồng đều không thuộc đối tượng thụ hưởng chính sách theo Nghị quyết số 194/2019/NQ-HĐND. Thực tế này cho thấy khoảng cách giữa thiết kế chính sách và điều kiện vận hành của doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân vẫn còn đáng kể. Khi tiêu chí hỗ trợ chưa khớp với mô hình đầu tư thực tế, chính sách dù có ưu đãi vẫn khó đi vào cuộc sống.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu chặt chẽ trong liên kết sản xuất. Một bộ phận nông dân chưa tuân thủ hợp đồng, khiến doanh nghiệp và hợp tác xã gặp rủi ro khi tổ chức vùng nguyên liệu hoặc tiêu thụ sản phẩm. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp, hợp tác xã chưa xây dựng được thị trường ổn định nên khó cam kết lâu dài với người sản xuất. Nhiều chủ thể cũng thiếu vốn đối ứng để triển khai dự án, làm giảm khả năng tiếp cận hỗ trợ, nhất là với các mô hình cần đầu tư bài bản từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ.
Cần chính sách linh hoạt, bám sát thị trường
Từ những bất cập trên, yêu cầu đặt ra là cần rà soát toàn diện hệ thống chính sách nông nghiệp, điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp hơn với nhu cầu thị trường và xu hướng đầu tư. Chính sách hỗ trợ nếu chỉ dừng ở ưu đãi chung sẽ khó tạo đột phá; thay vào đó, cần gắn chặt với năng lực thực thi, đặc điểm từng ngành hàng và khả năng hình thành liên kết bền vững giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.
Một nội dung quan trọng là tăng cường cơ chế bảo đảm thực thi hợp đồng liên kết. Khi hợp đồng được tôn trọng, rủi ro trong chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản sẽ giảm, qua đó tạo niềm tin cho các bên tham gia. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vùng nguyên liệu, hợp tác xã nâng cao vai trò trung gian tổ chức sản xuất, còn nông dân yên tâm áp dụng quy trình kỹ thuật và kế hoạch sản xuất theo đơn hàng.
Cùng với đó, Quảng Ninh cần phát triển các công cụ hỗ trợ như bảo hiểm nông nghiệp, quỹ bảo lãnh tín dụng, đồng thời đẩy mạnh tích tụ đất đai và đào tạo, chuyển giao kỹ thuật. Những giải pháp này có ý nghĩa bổ trợ cho chính sách hỗ trợ trực tiếp, bởi sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động của thời tiết, dịch bệnh, biến động giá cả và yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Khi người sản xuất có thêm công cụ giảm rủi ro và tiếp cận vốn tốt hơn, khả năng mở rộng sản xuất theo chuỗi sẽ được cải thiện.
Hoàn thiện chính sách để nâng sức cạnh tranh
Việc hoàn thiện chính sách nông nghiệp theo hướng gắn với thực tiễn sản xuất và thị trường là chìa khóa để Quảng Ninh phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn tới. Các chính sách cần vừa tạo động lực cho người dân chuyển đổi phương thức sản xuất, vừa đủ linh hoạt để doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sâu hơn vào chế biến, tiêu thụ và xây dựng chuỗi giá trị.
Khi những điểm nghẽn về liên kết, vốn, đất đai, kỹ thuật và thị trường được tháo gỡ, nông nghiệp Quảng Ninh sẽ có thêm điều kiện nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng mô hình sản xuất hiệu quả và tăng khả năng cạnh tranh. Rà soát, điều chỉnh chính sách không phải là thay đổi đơn lẻ, mà là quá trình làm cho chính sách gần hơn với đời sống sản xuất, qua đó biến nguồn lực hỗ trợ thành động lực phát triển thực chất.
