Sầu riêng Black Thorn, giống sầu riêng cao cấp có nguồn gốc từ Malaysia, đang thu hút sự quan tâm của một số nhà vườn Việt Nam nhờ chất lượng trái và giá trị thương mại. Tuy nhiên, bên cạnh kỳ vọng về một giống mới có khả năng phục vụ phân khúc cao cấp, nhiều ý kiến cho rằng việc phát triển giống này cần đi kèm khảo nghiệm thận trọng, nhất là trong điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và kỹ thuật canh tác tại từng vùng.
Không nằm trong nhóm giống sầu riêng phổ biến tại Việt Nam như Ri6 hay Dona, Black Thorn còn được biết đến với các tên gọi Duri Hitam, Ochee hay Hei Tze. Những năm gần đây, giống này bắt đầu được một số nhà vườn đưa vào trồng thử nghiệm, nhân giống và theo dõi khả năng thích nghi trước khi tính đến việc mở rộng diện tích sản xuất.
Nguồn gốc và đặc điểm của sầu riêng Black Thorn
Theo thông tin tổng hợp từ Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI), Black Thorn có nguồn gốc từ vùng Kampung Lima Kongsi, bang Penang (Malaysia). Giống được phát hiện bởi ông Bagi Kau và được đăng ký công nhận tại Malaysia năm 2015 với mã giống D200 theo quy định bảo hộ giống cây trồng của nước này.
Đặc điểm nổi bật của giống là quả có màu xanh xám, trọng lượng phổ biến 1,5 - 2kg/quả, dạng tròn, cơm dày, màu đỏ cam. Phần cơm được mô tả có kết cấu mịn, ít xơ, vị ngọt vừa kết hợp hậu vị hơi đắng và tỷ lệ hạt lép khá cao. Đây là những yếu tố khiến giống này được nhiều nhà vườn chú ý trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng trái và phân khúc tiêu dùng cao cấp.
Theo khuyến cáo kỹ thuật tại nơi phát triển giống, cây 5 - 6 năm tuổi thường chỉ nên để khoảng 10 quả, trong khi cây 20 năm tuổi duy trì 50 - 70 quả để đảm bảo chất lượng. Khuyến cáo này cho thấy dù cây có khả năng đậu trái tốt, việc quản lý số lượng trái trên cây vẫn là yêu cầu quan trọng nhằm cân bằng dinh dưỡng, giữ sức cây và chất lượng cơm.
Nhà vườn Vĩnh Long theo dõi giống mới trong nhiều năm
Tại Việt Nam, gần đây Black Thorn được nhiều nhà vườn đưa vào trồng và nhân giống. Ghi nhận từ năm 2020 cho thấy những trái Black Thorn đầu tiên tại Việt Nam đã được thu hoạch tại huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre (cũ) trên nền ghép cải tạo cây sầu riêng trưởng thành. Đây là một trong những dấu mốc cho thấy giống mới đã bắt đầu được kiểm chứng trong điều kiện sản xuất thực tế tại vùng cây ăn trái phía Nam.
Tại xã Phú Phụng, tỉnh Vĩnh Long, ông Nguyễn Thành Nghĩa, chủ cơ sở sản xuất cây giống Tư Thành, đồng thời là nhà làm vườn lâu năm tại địa phương, là một trong những người tiếp cận giống này tương đối sớm. Ông Nghĩa cho biết gia đình đã nhân giống và theo dõi Black Thorn khoảng 5 - 6 năm qua. Giai đoạn đầu, ông chủ yếu tập trung khảo sát đặc tính sinh trưởng, chất lượng trái và khả năng thích nghi, thay vì mở rộng diện tích ngay theo tâm lý thị trường.
Theo ông Nghĩa, ban đầu gia đình làm giống là chính. Sau vài vụ theo dõi và đánh giá chất lượng trái, năm trước ông mới quyết định trồng thêm khoảng 2ha. Cơ quan chuyên môn của tỉnh trước đây cũng đã khảo nghiệm và đánh giá trái trồng tại vườn ông để công nhận cây đầu dòng, ghi nhận tỷ lệ cơm ăn được đến 33%.
Ưu điểm thương mại đi kèm yêu cầu quản lý vườn chặt chẽ
Theo đánh giá của nhà vườn này, điểm ấn tượng của sầu riêng Black Thorn là hình dạng trái khá đồng đều, tỷ lệ phần cơm tương đối cao và khả năng đậu trái tốt. Đây là những đặc điểm có ý nghĩa trong sản xuất hàng hóa, bởi trái đồng đều và phần cơm cao thường thuận lợi hơn khi phân loại, tiêu thụ và đáp ứng nhu cầu của nhóm khách hàng chú trọng chất lượng.
Tuy nhiên, ông Nghĩa lưu ý khả năng đậu trái tốt không đồng nghĩa với việc người trồng nên giữ quá nhiều trái trên cây non. Có những cây đậu rất sai, nhưng nếu nhánh còn nhỏ mà để quá nhiều trái, dinh dưỡng không đủ, chất lượng cơm giảm và cây dễ suy. Nhận định này phù hợp với nguyên tắc chung trong canh tác sầu riêng: năng suất cần được điều tiết theo tuổi cây, sức cây và điều kiện chăm sóc.
Thực tế sản xuất cũng cho thấy Black Thorn có tốc độ sinh trưởng tương đối nhanh nếu được chăm sóc phù hợp. Dù vậy, về khả năng chống chịu sâu bệnh, ông Nghĩa cho rằng giống này tương tự như các giống sầu riêng đang được canh tác phổ biến ở nước ta. Điều này có nghĩa người trồng vẫn cần duy trì quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và quản lý dinh dưỡng chặt chẽ, không nên xem giống mới là yếu tố thay thế kỹ thuật canh tác.
Giá cao nhưng chưa thể vội mở rộng diện tích
Theo tổng hợp giá sầu riêng ngày 10/6, sầu riêng Black Thorn tiếp tục nằm trong nhóm giống có giá thu mua cao nhất trên thị trường, với mức khoảng 110.000 - 115.000 đồng/kg đối với loại A và 90.000 - 95.000 đồng/kg đối với loại B. Mức giá này cao hơn đáng kể so với Ri6, khoảng 40.000 - 43.000 đồng/kg, và Musang King, 80.000 - 85.000 đồng/kg, cùng thời điểm.
Giới thu mua cho rằng lợi thế của Black Thorn đến từ nguồn cung còn hạn chế, chất lượng cơm dày, ít xơ và khả năng phục vụ phân khúc tiêu dùng cao cấp. Tuy vậy, tín hiệu phục hồi của thị trường hiện chủ yếu tập trung ở hàng đạt chuẩn chất lượng, trong khi sản phẩm loại thấp vẫn chịu áp lực tiêu thụ. Vì vậy, giá cao không chỉ phản ánh tên giống, mà còn phụ thuộc rất lớn vào độ đồng đều, chất lượng trái và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Dù được nhiều nhà vườn đánh giá cao về giá trị thương mại, đến nay giống Black Thorn tại Việt Nam vẫn chưa có nghiên cứu đầy đủ về khả năng sinh trưởng, thích nghi điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, mức độ chống chịu sâu bệnh, năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. SOFRI cũng lưu ý các giống sầu riêng nhập nội hoặc phát triển tự phát cần tiếp tục được cơ quan chuyên môn đánh giá trước khi khuyến cáo mở rộng diện tích.
Trong bối cảnh ngành hàng sầu riêng đang bước vào giai đoạn chuẩn hóa vùng trồng và nâng cao chất lượng sản phẩm phục vụ xuất khẩu, việc tiếp cận các giống mới như sầu riêng Black Thorn cần đi theo hướng khảo nghiệm có kiểm soát. Với ông Nguyễn Thành Nghĩa, bài học lớn nhất sau nhiều năm làm giống vẫn là sự thận trọng: giống mới có thể mở thêm cơ hội, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào đất đai, khí hậu, kỹ thuật canh tác và cách quản lý vườn, chứ không có giống nào là giải pháp cho tất cả.
