Sầu riêng nhiễm Cadimi đang được doanh nghiệp và chuyên gia xem là một trong những điểm nghẽn lớn của vùng trồng miền Tây, bên cạnh quy luật cung cầu khi bước vào chính vụ thu hoạch. Tình trạng này không chỉ tác động đến giá bán trước mắt, mà còn đặt ra yêu cầu cấp bách về kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng duy trì thị trường xuất khẩu.
Thông tin trên được nêu tại Hội thảo định hướng quản lý và phát triển vùng sản xuất - tiêu thụ cây ăn quả theo yêu cầu thị trường, do Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ tổ chức tại TP Cần Thơ mới đây. Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng nguyên nhân giá sầu riêng giảm khi vào vụ không thể chỉ nhìn từ lượng hàng tăng, mà cần nhìn sâu vào khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường.
Sầu riêng nhiễm Cadimi làm lộ rõ điểm nghẽn chất lượng
Bà Nguyễn Hồng Trâm Tuyên, Phó Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu trái cây Diễm Phúc, tỉnh Đồng Tháp, cho biết các tiêu chuẩn kỹ thuật đang được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm liên quan đến dư lượng chất vàng O và kim loại nặng Cadimi. Trong đó, miền Tây được nhận định là khu vực gặp điểm nghẽn nhiều nhất.
Theo bà Tuyên, số lượng mẫu sầu riêng thu thập được ở miền Tây nhiễm Cadimi rất cao, trong khi tỷ lệ này ở miền Đông rất thấp và khu vực Tây Nguyên hầu như không có. Đây là chênh lệch đáng chú ý, bởi miền Tây là vùng cây ăn trái quan trọng, có nhiều địa phương đang phát triển sầu riêng theo hướng hàng hóa và phục vụ xuất khẩu.
Đại diện doanh nghiệp cũng cảnh báo, vấn đề nhiễm Cadimi đã được nhắc đến sang năm thứ ba. Nếu không được xử lý căn cơ, rủi ro này có thể đe dọa đến sự sống còn của vùng sầu riêng và cây ăn trái miền Tây nói chung. Bà Tuyên nhấn mạnh, chất lượng sầu riêng ở miền Tây được thị trường Trung Quốc đánh giá không hề thua kém sầu riêng Thái Lan, nhưng vấn đề Cadimi đang kéo nhiều nỗ lực quay trở lại điểm xuất phát.
Nguồn Cadimi chủ yếu đến từ phân bón kém kiểm soát
Ông Trần Hữu Phúc, Giảng viên Khoa Khoa học cây trồng, Trường Nông nghiệp thuộc Đại học Cần Thơ, phân tích rằng hàm lượng Cadimi tự nhiên trong đất rất ít và không đủ để gây tồn dư trong trái cây. Vì vậy, phần lớn Cadimi được đưa vào đất từ các dòng phân bón có chứa kim loại nặng.
Qua nhiều năm, Cadimi thẩm thấu sâu vào đất, sau đó được cây hấp thu ngược lên thân, lá và trái. Các nguồn phát thải Cadimi chủ yếu được chuyên gia chỉ ra gồm nhóm phân lân thô, phân hữu cơ sản xuất từ nguồn nguyên liệu kém chất lượng như rác thải, bùn lắng nước thải khu công nghiệp, cùng với các loại phân bón trôi nổi được rao bán trên mạng xã hội.
Đáng lo ngại, trong quá trình canh tác, một bộ phận nông dân có thói quen lạm dụng phân lân để hạ phèn hoặc tạo mầm bông trong nhiều năm. Cách làm này có thể giúp xử lý một số yêu cầu trước mắt của vườn cây, nhưng về lâu dài khiến độc chất tích lũy nghiêm trọng trong đất. Khi đất đã bị tích lũy kim loại nặng, việc khắc phục không thể thực hiện trong một sớm một chiều.
Kiểm soát sầu riêng nhiễm Cadimi từ vùng trồng đến vật tư đầu vào
Để giảm nguy cơ sầu riêng nhiễm Cadimi, đại diện các doanh nghiệp đề xuất các tổ hợp tác, hợp tác xã không sử dụng các sản phẩm phân bón thay thế không rõ mức độ an toàn, hoặc phải bón đúng liều lượng cho phép. Mục tiêu là kiểm soát nguồn đưa kim loại nặng vào đất, không để Cadimi tiếp tục được cây hấp thu và tích lũy trong trái sầu riêng.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp kiến nghị cần sớm có đề án kiểm soát Cadimi trong đất. Cùng với đó là tổ chức tập huấn diện rộng, liên tục cho nông dân về kỹ thuật canh tác, cách nhận diện nguy cơ từ phân bón và phương pháp sử dụng vật tư an toàn. Việc ban hành danh mục các loại vật tư, phân bón an toàn, nhất là phân lân, cũng được xem là cần thiết để người dân có căn cứ lựa chọn.
Nhìn ở góc độ phát triển bền vững, các ý kiến tại hội thảo cho rằng việc kiểm soát Cadimi phải gắn với mở rộng diện tích sản xuất đạt chuẩn và phát triển thêm mã số vùng trồng. Khi vùng trồng có quy trình canh tác rõ ràng, vật tư đầu vào được ghi nhận và giám sát, khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường sẽ ổn định hơn, thay vì chỉ xử lý khi phát sinh cảnh báo.
TP Cần Thơ siết giám sát mã số vùng trồng trước thu hoạch
Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, cho biết thành phố hiện có trên 100.000 ha cây ăn quả, nhiều vùng sản xuất tập trung. Đến nay, TP Cần Thơ đã cấp 657 mã số vùng trồng và 45 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường.
Theo bà Hiếu, đây là kết quả đáng ghi nhận, thể hiện nỗ lực chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp gắn với thị trường. Tuy nhiên, ngành hàng cây ăn quả vẫn đang đối mặt nhiều thách thức, nhất là các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.
Đặc biệt, Nghị định số 38/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý mới trong quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Quy định này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tổ chức sản xuất, giám sát chất lượng và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi giá trị.
Trong thời gian tới, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ sẽ siết chặt quản lý thông qua kiểm tra định kỳ và đột xuất. Phương thức được áp dụng là bốc mẫu ngẫu nhiên tại thực địa đối với 657 mã số vùng trồng ngay trước thời điểm thu hoạch. Cách làm này nhằm phát hiện sớm rủi ro, nâng trách nhiệm của chủ vùng trồng và bảo vệ uy tín nông sản khi đưa ra thị trường.
Mô hình canh tác kiểm soát đầu vào cho kết quả tích cực
Từ thực tế sản xuất, ông Trần Văn Chiến, Giám đốc Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A ở xã Trường Long, TP Cần Thơ, cho biết nhiều năm qua đơn vị đã chủ động chuyển đổi sang quy trình canh tác mới. Trọng tâm là kiểm soát chặt chẽ nguồn phân bón, loại bỏ phân có chứa kali dư thừa và thuốc bảo vệ thực vật độc hại có thời gian cách ly dài.
Nhờ duy trì quy trình này, suốt 3 năm liền, sầu riêng của Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A khi được đưa đi kiểm nghiệm đều đạt tiêu chuẩn an toàn thực vật và không nhiễm Cadimi. Trường hợp này cho thấy việc kiểm soát vật tư đầu vào, sử dụng phân bón đúng cách và tuân thủ quy trình có thể giúp giảm rủi ro trong sản xuất sầu riêng hàng hóa.
Câu chuyện sầu riêng nhiễm Cadimi ở miền Tây vì vậy không chỉ là vấn đề của riêng một vụ thu hoạch hay một mức giá. Đây là bài toán liên quan đến nền đất, tập quán canh tác, chất lượng vật tư và năng lực quản lý mã số vùng trồng. Nếu các khâu này được kiểm soát đồng bộ, vùng sầu riêng miền Tây sẽ có thêm cơ sở để giữ chất lượng, ổn định đầu ra và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
