Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Công văn số 358/QĐ-VPĐP-OCDL về Quy chế quản lý và sử dụng nhãn hiệu chứng nhận “OCOP - One Commune One Product of Vietnam”. Quy chế này được xem là bước đi quan trọng nhằm thống nhất cách quản lý, sử dụng và bảo vệ nhãn hiệu OCOP trên phạm vi cả nước.
Điểm nhấn của quy chế là siết chặt điều kiện sử dụng nhãn hiệu, đẩy mạnh hậu kiểm sau công nhận, đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý trung ương và địa phương. Qua đó, chương trình Mỗi xã một sản phẩm có thêm công cụ để chuẩn hóa chất lượng, nâng cao giá trị thương mại và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng hóa đặc trưng của các địa phương.
Thống nhất quản lý nhãn hiệu OCOP trên toàn quốc
Theo quy chế mới, nhãn hiệu chứng nhận OCOP là dấu hiệu xác nhận sản phẩm đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của Chương trình Mỗi xã một sản phẩm. Các tiêu chí này gắn với chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất, nguồn gốc xuất xứ và khả năng thương mại hóa. Vì vậy, việc được gắn nhãn hiệu OCOP không chỉ là yếu tố nhận diện, mà còn là cam kết về tiêu chuẩn và trách nhiệm của chủ thể sản xuất trước thị trường.
Quy chế nhấn mạnh việc sử dụng nhãn hiệu chứng nhận OCOP không mang tính tự nguyện đơn thuần. Muốn sử dụng nhãn hiệu này, sản phẩm và chủ thể sản xuất phải đáp ứng các điều kiện cụ thể, được đánh giá và quản lý theo hệ thống thống nhất. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng sử dụng nhãn hiệu thiếu kiểm soát, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng hoặc làm suy giảm uy tín chung của chương trình.
Việc ban hành quy chế cũng góp phần nâng cao giá trị thương hiệu OCOP. Khi các sản phẩm địa phương cùng được quản lý theo một chuẩn nhận diện và chất lượng chung, nhãn hiệu OCOP có điều kiện trở thành dấu hiệu đáng tin cậy hơn trên thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để hàng hóa địa phương nâng cao sức cạnh tranh, nhất là trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và tính minh bạch của sản phẩm.
Siết điều kiện sử dụng, gắn trách nhiệm với chất lượng
Quy chế quy định các sản phẩm được phép sử dụng nhãn hiệu OCOP phải trải qua quá trình đánh giá, phân hạng theo bộ tiêu chí thống nhất và đạt từ 3 sao trở lên trong thời hạn còn hiệu lực. Điều kiện này cho thấy nhãn hiệu OCOP chỉ được sử dụng khi sản phẩm còn duy trì kết quả phân hạng hợp lệ, thay vì được xem như một chứng nhận có giá trị lâu dài mà không cần kiểm tra lại.
Bên cạnh yêu cầu về phân hạng, chủ thể sản xuất phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật có liên quan. Các nội dung được nhấn mạnh gồm an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, ghi nhãn hàng hóa và yêu cầu về bảo vệ môi trường. Đây là những yếu tố trực tiếp tác động đến sự an toàn của người tiêu dùng, sự minh bạch của thông tin sản phẩm và trách nhiệm phát triển bền vững của chủ thể OCOP.
Quy chế cũng xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu. Chủ thể có quyền đưa nhãn hiệu OCOP lên sản phẩm, bao bì và trong các hoạt động quảng bá thương mại để nâng cao khả năng nhận diện. Tuy nhiên, quyền lợi này đi kèm nghĩa vụ duy trì chất lượng ổn định, sử dụng nhãn hiệu đúng quy chuẩn, không trình bày hoặc quảng bá theo cách gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
Một yêu cầu quan trọng khác là chủ thể phải chấp hành các hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Điều này đặt trách nhiệm duy trì chất lượng vào suốt vòng đời sử dụng nhãn hiệu, chứ không chỉ tại thời điểm sản phẩm được công nhận. Với cách quản lý này, nhãn hiệu OCOP được kỳ vọng phản ánh sát hơn giá trị thực tế của sản phẩm trên thị trường.
Chuyển trọng tâm sang hậu kiểm sau công nhận
Một nội dung nổi bật của quy chế là thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong quá trình sử dụng nhãn hiệu. Hoạt động kiểm tra không dừng ở khâu công nhận sản phẩm, mà được thực hiện thường xuyên sau khi sản phẩm đã được phép sử dụng nhãn hiệu OCOP. Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn, bởi chất lượng sản phẩm có thể biến động nếu chủ thể không duy trì đúng quy trình, nguyên liệu, tiêu chuẩn và điều kiện sản xuất.
Cơ chế hậu kiểm giúp cơ quan quản lý phát hiện kịp thời các trường hợp sử dụng nhãn hiệu sai quy định, không duy trì chất lượng sản phẩm hoặc có hành vi làm ảnh hưởng đến uy tín chương trình. Tùy mức độ vi phạm, chủ thể có thể bị xử lý bằng các biện pháp như tạm đình chỉ hoặc thu hồi quyền sử dụng nhãn hiệu. Những quy định này tạo sức răn đe cần thiết để bảo vệ hình ảnh chung của hệ thống OCOP.
So với cách quản lý chỉ chú trọng tiền kiểm, việc tăng cường hậu kiểm buộc các chủ thể phải liên tục cải tiến và duy trì chất lượng. Sản phẩm không thể chỉ đạt yêu cầu tại một thời điểm rồi sau đó buông lỏng quản lý. Đây là nền tảng để chương trình OCOP phát triển bền vững hơn, bảo đảm rằng danh hiệu và nhãn hiệu chứng nhận luôn gắn với giá trị thật của sản phẩm.
Quy chế lần này cũng tăng yêu cầu về minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc. Đây là nội dung phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại, khi người mua không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn muốn biết sản phẩm đến từ đâu, được sản xuất như thế nào và có đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết hay không. Minh bạch thông tin vì vậy trở thành một yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin đối với sản phẩm OCOP.
Phân cấp quản lý nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ
Về cơ chế tổ chức thực hiện, quy chế xác định rõ vai trò của cơ quan quản lý ở cấp trung ương và địa phương. Cơ quan trung ương thực hiện chức năng quản lý thống nhất, ban hành hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện. Trong khi đó, các địa phương chịu trách nhiệm tổ chức triển khai, theo dõi và giám sát trực tiếp việc sử dụng nhãn hiệu tại cơ sở.
Cách phân công này vừa bảo đảm sự đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, vừa phát huy tính chủ động của địa phương. Các địa phương là nơi nắm rõ điều kiện sản xuất, đặc điểm sản phẩm và hoạt động của các chủ thể OCOP. Khi trách nhiệm được phân cấp rõ ràng, việc giám sát có thể sát thực tế hơn, kịp thời hơn, nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ quản lý thống nhất của chương trình.
Ngoài ra, quy chế chuẩn hóa việc sử dụng nhãn hiệu về cả hình thức và nội dung. Sự thống nhất trong nhận diện giúp người tiêu dùng dễ nhận biết sản phẩm OCOP, đồng thời hạn chế tình trạng mỗi nơi sử dụng một kiểu, làm giảm tính chuyên nghiệp của thương hiệu. Đây là yếu tố cần thiết nếu muốn xây dựng OCOP thành một dấu hiệu nhận diện có giá trị quốc gia cho các sản phẩm đặc trưng địa phương.
Việc siết điều kiện sử dụng, tăng hậu kiểm, minh bạch thông tin và phân cấp rõ trách nhiệm cho thấy định hướng mới của quản lý nhãn hiệu OCOP là đi vào chiều sâu. Không chỉ dừng ở việc công nhận sản phẩm, quy chế mới hướng đến duy trì chất lượng thực chất, bảo vệ uy tín chương trình và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa địa phương trên thị trường.
