Chủ tịch UBND TP.HCM vừa ban hành Kế hoạch hành động bảo vệ chất lượng nước công trình thủy lợi trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030. Đây là bước đi nhằm tăng cường kiểm soát ô nhiễm nguồn nước trong bối cảnh nhu cầu nước cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn.
Theo kế hoạch, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, chất lượng nước trong các hệ thống công trình thủy lợi đáp ứng yêu cầu phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt đạt tỷ lệ 100%. Mục tiêu này không chỉ gắn với yêu cầu vận hành công trình thủy lợi, mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh nguồn nước, phòng ngừa suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước.
Bảo vệ chất lượng nước gắn với an ninh nguồn nước
Kế hoạch được ban hành nhằm bảo vệ chất lượng nước trong công trình thủy lợi, đồng thời bảo đảm duy trì ổn định nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Với hệ thống kênh, hồ chứa và công trình thủy lợi trải rộng, việc kiểm soát chất lượng nước trở thành nhiệm vụ thường xuyên, không thể chỉ xử lý khi sự cố ô nhiễm đã xảy ra.
TP.HCM xác định yêu cầu chủ động phòng ngừa và kiểm soát các nguy cơ suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với vùng sản xuất nông nghiệp, nơi nguồn nước thủy lợi ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng, chất lượng nông sản và điều kiện canh tác của người dân.
Bên cạnh vai trò tưới tiêu, các công trình thủy lợi còn tham gia điều hòa, phân phối nước, ngăn mặn, xổ phèn và cải thiện ô nhiễm. Vì vậy, bảo vệ chất lượng nước trong hệ thống này cũng là bảo vệ nền tảng cho sản xuất nông nghiệp bền vững và đời sống dân cư.
Lắp đặt quan trắc tự động tại các hệ thống thủy lợi lớn
Để thực hiện mục tiêu đến năm 2030, TP.HCM sẽ tổ chức lắp đặt hệ thống giám sát vận hành, quan trắc chất lượng nước mặt tự động, liên tục đối với các hệ thống công trình thủy lợi quan trọng. Trong đó có hệ thống công trình thủy lợi kênh Đông Củ Chi, hệ thống công trình thủy lợi Hóc Môn - Bắc Bình Chánh và các hồ chứa có nhiệm vụ cấp nước sinh hoạt.
Việc quan trắc tự động, liên tục được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý theo dõi kịp thời diễn biến chất lượng nước, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và có cơ sở xử lý phù hợp. Trong quản lý thủy lợi hiện đại, thông tin giám sát theo thời gian thực là điều kiện quan trọng để hạn chế rủi ro ô nhiễm lan rộng, nhất là tại các tuyến kênh và hồ chứa có liên quan đến cấp nước sinh hoạt.
Cùng với đó, thành phố sẽ đầu tư nâng cấp đồng bộ, khép kín hệ thống công trình thủy lợi; thường xuyên duy tu, sửa chữa các công trình hư hỏng, xuống cấp, thiếu năng lực phòng, chống lũ. Các giải pháp này nhằm nâng cao năng lực tích trữ, điều hòa, phân phối nguồn nước, bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Kiểm soát chặt nguồn xả thải vào công trình thủy lợi
UBND TP.HCM yêu cầu các sở, ngành và địa phương tăng cường kiểm tra, phối hợp với cơ quan, đơn vị liên quan để kiểm soát chặt chẽ nguồn xả thải vào công trình thủy lợi. Những trường hợp vi phạm sẽ được kiến nghị xử lý theo thẩm quyền, nhằm hạn chế tình trạng nước thải làm suy giảm chất lượng nguồn nước chung.
Nhiệm vụ kiểm soát xả thải có vai trò then chốt, bởi chất lượng nước thủy lợi phụ thuộc không chỉ vào vận hành công trình, mà còn vào hành vi của các tổ chức, cá nhân trong khu vực có hoạt động sản xuất, sinh hoạt liên quan đến hệ thống kênh, mương, hồ chứa. Nếu nguồn thải không được quản lý, áp lực ô nhiễm có thể làm giảm hiệu quả của các công trình thủy lợi và gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.
Thành phố cũng sẽ đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng, đổi mới hình thức vận động người dân chấp hành quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, bảo vệ chất lượng nước trong công trình thủy lợi. Nội dung tuyên truyền bao gồm cả các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, qua đó nâng cao nhận thức của cộng đồng, doanh nghiệp và người dân.
Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì triển khai
Để bảo đảm kế hoạch đi vào thực tế, UBND TP.HCM giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương và đơn vị có liên quan triển khai thực hiện Kế hoạch hành động bảo vệ chất lượng nước công trình thủy lợi trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030.
Hằng năm, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm tổ chức rà soát, đánh giá quá trình thực hiện, đồng thời tham mưu UBND thành phố xem xét điều chỉnh, bổ sung kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tiễn trong trường hợp cần thiết. Cơ chế rà soát định kỳ giúp kế hoạch có khả năng thích ứng với biến động nguồn nước, yêu cầu sản xuất và tình hình phát triển đô thị.
Sau sáp nhập với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu, TP.HCM có mạng lưới hệ thống công trình thủy lợi lớn và phức tạp. Tổng số công trình, hệ thống công trình thủy lợi là 1.301 công trình, nhằm bảo đảm tưới tiêu, ngăn mặn, xổ phèn, cải thiện ô nhiễm phục vụ sản xuất nông nghiệp cho 115.185 ha. Đồng thời, hệ thống này bảo đảm cấp nước phục vụ sinh hoạt, công nghiệp trực tiếp từ các hồ chứa và công trình thủy lợi là 1.095.000 m³/ngày đêm.
Với mục tiêu 100% chất lượng nước trong hệ thống công trình thủy lợi đáp ứng yêu cầu vào năm 2030, TP.HCM đang đặt trọng tâm vào quản lý chủ động, giám sát liên tục và phối hợp liên ngành. Đây là nền tảng quan trọng để bảo vệ nguồn nước, duy trì sản xuất nông nghiệp và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, công nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
