Trên diện tích 7 ha tại xã Tân Thanh, khu nuôi tôm của ông Huỳnh Thanh Sự, thường gọi là Chín Lam, được bố trí khá bài bản với ao lắng, ao nuôi giống và các ao nuôi chính. Từ cách làm dựa nhiều vào điều kiện tự nhiên nhưng kiểm soát kỹ môi trường, mỗi năm ông thu hoạch gần một tấn tôm cùng lượng cua biển đáng kể, trở thành một trong những mô hình được nhiều hộ nuôi trong vùng tìm đến học hỏi.
Điểm đáng chú ý của mô hình này không nằm ở vốn đầu tư lớn hay công nghệ phức tạp, mà ở cách tổ chức sản xuất phù hợp thực tế. Tôm được nuôi theo hướng quảng canh cải tiến hai giai đoạn, không phụ thuộc nhiều vào thức ăn công nghiệp, hạn chế rủi ro dịch bệnh và giảm áp lực chi phí trong bối cảnh giá vật tư thường biến động.
Ông Sự thu hoạch tôm dần khi đến lứa. Ảnh: An Minh
Từ hơn một ha đất lúa đến khu nuôi 7 ha
Trước khi gắn bó với nghề nuôi tôm, ông Sự từng là giáo viên tiểu học. Năm 1993, ông nghỉ dạy để chuyên tâm sản xuất trên phần đất hơn một ha trồng lúa do cha mẹ để lại. Tuy nhiên, hiệu quả canh tác lúa khi đó không cao, trong khi nhiều hộ trong vùng bắt đầu tìm hướng chuyển đổi để nâng thu nhập.
Đến năm 2000, khi phong trào chuyển đổi sản xuất lan rộng, ông quyết định chuyển sang nuôi tôm. Ban đầu, ông nuôi theo hình thức quảng canh. Nhờ chịu khó quan sát, học hỏi kinh nghiệm từ thực tế và từ những người đi trước, việc nuôi tôm của ông dần ổn định, giúp gia đình tích lũy được vốn.
Sau giai đoạn thuận lợi, ông tiếp tục chuyển sang nuôi tôm công nghiệp với kỳ vọng tăng năng suất. Tuy nhiên, đến giai đoạn 2020–2021, mô hình này bộc lộ nhiều rủi ro. Giá vật tư tăng, dịch bệnh xuất hiện thường xuyên, trong khi sức khỏe của ông cũng giảm sút. Những yếu tố đó buộc ông phải cân nhắc một hướng đi mới, nhẹ công chăm sóc hơn nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tế.
Chọn nuôi quảng canh hai giai đoạn để giảm rủi ro
Cơ duyên chuyển đổi đến sau một lần ông Sự đi tham quan mô hình nuôi tôm quảng canh hai giai đoạn. Qua tìm hiểu, ông nhận thấy quy trình này phù hợp với điều kiện của gia đình: chi phí thấp hơn, ít rủi ro hơn, dễ chăm sóc và đặc biệt không cần cho tôm ăn như mô hình thâm canh.
Từ đó, ông cải tạo lại toàn bộ khu nuôi. Hệ thống được bố trí gồm một ao nuôi giống 2.000 m2, ao lắng 1.500 m2 và các ao nuôi tôm đại trà. Nước trước khi đưa vào ao giống được xử lý và lọc kỹ. Sau khoảng một tháng, khi tôm con phát triển khỏe, ông mới thả sang khu nuôi chính.
Cách tách riêng giai đoạn ương giống giúp tăng tỷ lệ sống của tôm. So với việc thả trực tiếp ra ao lớn, phương pháp này hạn chế tình trạng tôm nhỏ bị cua ăn, đồng thời giúp người nuôi dễ theo dõi sức khỏe đàn tôm trong giai đoạn đầu. Đây là khâu quan trọng, bởi nếu tôm giống khỏe, quá trình nuôi về sau sẽ ổn định hơn và giảm đáng kể chi phí xử lý sự cố.
Kết hợp nuôi cua biển, tận dụng thức ăn tự nhiên
Ngoài tôm, ông Sự còn kết hợp nuôi cua biển trong cùng ao. Mật độ cua được tính toán hợp lý để không gây hại cho tôm. Trong điều kiện ao nuôi có nguồn sinh vật tự nhiên phong phú, cua tận dụng được thức ăn sẵn có, không cần chăm sóc nhiều nhưng vẫn mang lại nguồn thu đáng kể.
Mỗi vụ nuôi kéo dài khoảng 2–2,5 tháng. Với sản lượng 500 kg tôm sú mỗi ha, mỗi năm hai vụ, cộng thêm thu nhập từ cua, ông Sự thu lãi hơn 1,2 tỷ đồng sau khi trừ chi phí. Đây là mức lợi nhuận cho thấy hiệu quả của cách nuôi dựa trên cân bằng tự nhiên, nhất là khi chi phí đầu vào được tiết giảm.
Tôm nuôi theo phương pháp tự nhiên có màu sắc đẹp, thịt chắc nên dễ bán và thường được thương lái thu mua với giá cao. Tôm sau thu hoạch được vận chuyển đi các tỉnh, không phải qua nhiều khâu trung gian hoặc chờ gom hàng. Lợi thế đầu ra này góp phần giúp mô hình duy trì hiệu quả ổn định.
Nuôi cua kết hợp tôm mang lại lợi nhuận cao trong mô hình. Ảnh: An Minh
Kinh nghiệm then chốt là quản lý môi trường nước
Theo ông Sự, để nuôi tôm theo hướng tự nhiên đạt hiệu quả, người nuôi không thể phó mặc hoàn toàn cho môi trường. Khâu quan trọng nhất là kiểm soát chất lượng nước, duy trì mực nước ổn định, nhất là trong mùa nắng nóng. Hệ thống bờ bao cũng phải được gia cố chắc chắn để ngăn rò rỉ, hạn chế biến động bất lợi trong ao.
Thức ăn của tôm chủ yếu là sinh vật tự nhiên trong ao, vì vậy ông hạn chế sử dụng chế phẩm. Cách làm này vừa tiết kiệm chi phí, vừa giúp sản phẩm an toàn hơn. Tuy nhiên, để nguồn thức ăn tự nhiên phát huy hiệu quả, ao nuôi phải được chuẩn bị kỹ, nguồn nước đầu vào phải qua ao lắng và được lọc trước khi đưa vào hệ thống.
Hành trình làm giàu của ông Sự không phải lúc nào cũng thuận lợi. Ông từng nhiều lần đối mặt khó khăn khi mô hình thất bại, vợ bệnh, con ăn học tốn kém. Dù vậy, ông không bỏ cuộc. Nhìn lại quá trình chuyển đổi, ông đánh giá mô hình quảng canh cải tiến hai giai đoạn là bước ngoặt, bởi chi phí đầu tư thấp hơn, rủi ro ít hơn và hiệu quả ổn định hơn so với cách nuôi trước đây.
Mô hình để nông dân trong vùng học hỏi
Không chỉ làm kinh tế giỏi, ông Sự còn là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nông dân tỷ phú xã Tân Thành. Từ kinh nghiệm thực tế, ông thường chia sẻ với các hộ nuôi khác về cách cải tạo ao, chọn giống, xử lý môi trường và bố trí mật độ nuôi cua phù hợp. Ông cũng nhiều lần được tặng bằng khen từ chính quyền địa phương và ngành nông nghiệp.
Theo ông Hồ Quốc Trạng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Thành, toàn xã có gần 400 ha nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn. Trong số đó, mô hình của ông Sự được xem là điển hình về hiệu quả và tính bền vững. Nhiều đoàn nông dân, cán bộ kỹ thuật đã đến tham quan, tìm hiểu và học hỏi cách làm.
Không dừng lại ở sản xuất của gia đình, ông Sự còn cùng địa phương tổ chức các lớp tập huấn, tư vấn quy trình nuôi, xử lý môi trường, chọn giống tốt, qua đó giúp nông dân nâng cao thu nhập. Việc một mô hình hiệu quả được chia sẻ rộng rãi có ý nghĩa quan trọng với vùng nuôi, bởi người dân có thể học từ thực tế thay vì chỉ tiếp cận lý thuyết.
Thành công của ông Huỳnh Thanh Sự cho thấy nuôi tôm thuần tự nhiên vẫn có thể mang lại thu nhập cao nếu được áp dụng đúng kỹ thuật và phù hợp điều kiện địa phương. Như ông Hồ Quốc Trạng đúc kết, không cần công nghệ cao hay vốn lớn, nông dân vẫn có thể làm giàu nếu chọn đúng mô hình và kiên trì với nó.
