Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 209/TB-VPCP kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại cuộc họp về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trọng tâm chỉ đạo là phải ưu tiên nguồn lực cho các vùng đặc thù, tập trung phân bổ vốn ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Đây là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp đối với tiến độ triển khai các nhiệm vụ nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển hạ tầng thiết yếu ở những địa bàn còn nhiều thiếu hụt. Phó Thủ tướng nhấn mạnh các bộ, ngành, địa phương phải hành động khẩn trương, quyết liệt, bảo đảm Chương trình mục tiêu quốc gia thực sự đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ rệt trong đời sống người dân.
Chương trình có ý nghĩa quan trọng với nông thôn, miền núi
Theo Thông báo số 209/TB-VPCP, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 đã được Quốc hội khóa XV phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11 tháng 12 năm 2025. Đây là Chương trình có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng một số bộ, cơ quan liên quan đã tích cực, kịp thời trình cấp có thẩm quyền ban hành, đồng thời ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy định, hướng dẫn thực hiện Chương trình. Đây là nền tảng pháp lý để các địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ, xác định danh mục đầu tư, bố trí nguồn lực và tổ chức triển khai phù hợp với điều kiện từng địa bàn.
Ở cấp địa phương, các tỉnh, thành phố đã ban hành văn bản cụ thể hóa quy định, hướng dẫn của trung ương; rà soát, đánh giá hiện trạng trên địa bàn để xác định mục tiêu, nhiệm vụ và khả năng cân đối, bố trí, huy động nguồn lực. Việc xây dựng kế hoạch triển khai Chương trình được đặt trong yêu cầu vừa bảo đảm đúng cơ chế, chính sách đã ban hành, vừa phải sát với nhu cầu thực tế của người dân, nhất là tại các khu vực còn khó khăn về hạ tầng, sinh kế, dịch vụ thiết yếu.
Tiến độ còn chậm, yêu cầu xử lý dứt điểm vướng mắc
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc triển khai Chương trình vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Tiến độ triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia còn chậm; một số văn bản quy định, hướng dẫn thuộc trách nhiệm của các bộ, cơ quan chưa hoàn thành. Đáng chú ý, tiến độ giải ngân nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 còn rất chậm, trong khi khối lượng công việc chuyển tiếp lớn.
Thông báo cũng nêu rõ sự phối hợp giữa các bộ, ngành chưa thực sự quyết liệt và đồng bộ, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai cũng như kế hoạch tổ chức thực hiện ở địa phương. Với các chương trình liên quan trực tiếp đến đời sống người dân ở nông thôn, miền núi, sự chậm trễ trong hướng dẫn, phân bổ và giải ngân vốn có thể làm kéo dài tình trạng thiếu hụt hạ tầng, dịch vụ công và cơ hội phát triển sinh kế.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng khẳng định, triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia sẽ góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, miền núi, cải thiện đời sống người dân, đặc biệt là hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng các bộ, ngành, địa phương phải chủ động chỉ đạo, kịp thời xử lý khó khăn, vướng mắc theo đúng thẩm quyền, trách nhiệm được phân công; những vấn đề vượt thẩm quyền phải kịp thời đề xuất, báo cáo cấp có thẩm quyền chỉ đạo xử lý.
Cùng với đó, các cơ quan được yêu cầu tiếp tục rà soát, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cắt giảm, đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính trong triển khai Chương trình. Việc đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với tăng cường giám sát, kiểm tra, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trong thời gian tới, các bộ, cơ quan phải nâng cao trách nhiệm, thường xuyên theo dõi, bám sát tình hình để nâng cao hiệu quả Chương trình theo các cơ chế, chính sách đã ban hành, bảo đảm tiến độ và kết quả thực hiện.
Hoàn thiện hướng dẫn, lập Ban Chỉ đạo và xây dựng Sổ tay nông thôn mới
Về nhiệm vụ cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Nội vụ và các cơ quan liên quan khẩn trương trình Thủ tướng Chính phủ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương trong tháng 4 năm 2026. Đồng thời, Bộ phải hướng dẫn các địa phương thành lập Ban Chỉ đạo các cấp theo quy định, nhằm bảo đảm cơ chế điều hành thống nhất từ trung ương đến cơ sở.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chủ trì theo dõi, đôn đốc, tổng hợp tình hình thực hiện Chương trình; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ những vấn đề phát sinh. Nhiệm vụ hướng dẫn, hỗ trợ địa phương để đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình được đặt song song với yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc tổ chức thực hiện.
Một nội dung đáng chú ý là Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Sổ tay hướng dẫn xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030 trong quý II năm 2026. Việc xây dựng Sổ tay được kỳ vọng giúp địa phương có căn cứ thống nhất hơn trong triển khai, tránh lúng túng khi xác định tiêu chí, nhiệm vụ, danh mục ưu tiên và cách thức tổ chức thực hiện.
Phó Thủ tướng yêu cầu ưu tiên dành nguồn lực tối đa cho địa phương, bảo đảm cân đối đủ nguồn vốn chi thường xuyên cho các bộ, ngành. Trong đó, phải xác định rõ nhiệm vụ, danh mục ưu tiên, tập trung giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu của người dân như đất sản xuất, đất ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục. Đặc biệt, nước sinh hoạt và điện phải được ưu tiên giải quyết ngay trong năm 2026 và năm 2027, ưu tiên tối đa cho vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Chỉ đạo cũng nhấn mạnh yêu cầu tránh đầu tư dàn trải, không lựa chọn các hạng mục dễ làm nhưng không đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Đây là điểm quan trọng trong quản lý đầu tư công, bởi nguồn lực của Chương trình cần đi đúng vào những thiếu hụt căn bản nhất, tạo hiệu quả thiết thực thay vì chỉ hoàn thành về mặt thủ tục hoặc chỉ tiêu hình thức.
Các bộ, cơ quan gồm Xây dựng; Khoa học và Công nghệ; Tài chính; Giáo dục và Đào tạo; Tư pháp; Quốc phòng; Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và các cơ quan liên quan được yêu cầu khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện tiêu chí thuộc ngành mình trong tháng 4 năm 2026. Đồng thời, các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thực hiện Chương trình phải được ban hành trong tháng 5 năm 2026.
Không để vốn tồn đọng, ưu tiên giải ngân cho vùng đặc thù
Đối với nguồn vốn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền được giao tiếp tục hướng dẫn nếu cần thiết và đôn đốc các bộ, cơ quan trung ương, địa phương tập trung giải ngân dứt điểm nguồn vốn giai đoạn 2021-2025 chuyển sang năm 2026. Yêu cầu này đặc biệt nhấn mạnh đối với trường hợp không còn nhiệm vụ chi, nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, không để xảy ra tình trạng vốn tồn đọng hoặc bị thu hồi, ảnh hưởng đến các địa phương khó khăn.
Các bộ, cơ quan liên quan và địa phương sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước được quyết định điều chỉnh kinh phí, vốn từ các nội dung, hoạt động khác, nhưng phải bảo đảm không vượt quá tổng mức, không làm thay đổi cơ cấu chi đầu tư, chi thường xuyên đã được cấp có thẩm quyền giao. Trường hợp không còn nhiệm vụ chi, hoặc còn nhiệm vụ chi nhưng không thực hiện được, được sử dụng kinh phí, vốn còn lại để thực hiện các nội dung, nhiệm vụ, dự án đầu tư thuộc Chương trình.
Bộ Tài chính được giao phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan khẩn trương xử lý việc phân bổ nguồn vốn ngân sách trung ương năm 2026 để thực hiện Chương trình. Bộ Tài chính cũng phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư quy định quản lý, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí sự nghiệp nguồn ngân sách nhà nước của Chương trình trong tháng 5 năm 2026.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì triển khai nhiệm vụ xây dựng chính sách tín dụng ưu đãi tại Ngân hàng chính sách xã hội để thực hiện Chương trình. Nhiệm vụ này được thực hiện theo nội dung đã giao tại Nghị quyết số 424/NQ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2025 và Nghị định số 358/2025/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ.
Địa phương phải phân bổ đúng đối tượng, lấy hiệu quả đời sống làm thước đo
Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được yêu cầu chủ động triển khai thực hiện theo cơ chế, chính sách đã ban hành. Nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, địa phương phải kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết, không để ách tắc kéo dài làm ảnh hưởng đến tiến độ chung.
Các địa phương phải thực hiện phân bổ, giải ngân vốn ngân sách trung ương và vốn đối ứng địa phương cho từng dự án, tiểu dự án thành phần, bảo đảm đúng đối tượng và định mức theo Quyết định số 16/2026/QĐ-TTg ngày 15 tháng 4 năm 2026. Đặc biệt, phải ưu tiên nguồn lực cho các vùng đặc thù, tập trung chỉ đạo phân bổ vốn mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu là yêu cầu xuyên suốt, với nguyên tắc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải để phát huy hiệu quả. Các địa phương phải hoàn thiện kế hoạch thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch năm 2026; tập trung đẩy nhanh tiến độ giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách trung ương năm 2025 được kéo dài sang năm 2026, đồng thời tăng cường huy động các nguồn vốn ngoài ngân sách.
Thông báo cũng yêu cầu địa phương xác định rõ mục tiêu, tạo đột phá trong phát triển nông thôn, miền núi, nhất là thúc đẩy chuyển đổi số, gắn với phát triển du lịch, qua đó nâng cao đời sống người dân. Cùng với triển khai nhiệm vụ mới, địa phương phải khẩn trương rà soát, xử lý các nội dung, nhiệm vụ, dự án còn dở dang và rà soát các nhiệm vụ không còn đối tượng, không còn nhu cầu sử dụng ngân sách của 03 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026 để điều chỉnh sang thực hiện các nội dung, nhiệm vụ, dự án của Chương trình theo đúng thẩm quyền, đúng quy định.
Công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá định kỳ phải được tăng cường; quy trình thực hiện cần được rà soát kỹ để bảo đảm việc sử dụng vốn công khai và đúng mục tiêu. Trong năm 2026, kết quả đầu ra, tiến độ thực hiện, tỷ lệ giải ngân, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân sẽ là căn cứ đánh giá chủ yếu, đồng thời là cơ sở cho việc chỉ đạo, điều hành trong các năm tiếp theo.
Với tinh thần ưu tiên nguồn lực cho nơi khó khăn nhất, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới được đặt trước yêu cầu triển khai nhanh, đúng trọng tâm và có khả năng tạo chuyển biến thực chất. Khi vốn được phân bổ đúng đối tượng, thủ tục được tháo gỡ kịp thời và hiệu quả đời sống người dân trở thành thước đo chính, các mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi mới có điều kiện đi vào thực tế.
