Vụ vải trứng năm nay tại HTX Vải trứng Đoàn Đào, xã Đoàn Đào, Hưng Yên được đánh giá là một trong những vụ thành công nhất từ trước đến nay. Trong bối cảnh nhiều vùng trồng vải ở miền Bắc chịu ảnh hưởng bởi thời tiết bất thuận, mô hình vải trứng tại đây vẫn đạt năng suất cao, chất lượng quả đồng đều và giá bán lập mức kỷ lục khoảng 300.000 đồng/kg đối với loại đẹp nhất.
Thành quả này không chỉ đến từ lợi thế giống đặc sản địa phương, mà còn là kết quả của quá trình đồng hành kỹ thuật giữa Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Viện Nghiên cứu Rau quả, hệ thống khuyến nông địa phương và người trồng vải. Dự án Xây dựng mô hình ghép cải tạo, thâm canh vải chín sớm theo VietGAP tại một số tỉnh phía Bắc đang cho thấy vai trò rõ nét trong việc thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và tạo nền tảng phát triển vùng vải đặc sản theo hướng hàng hóa.
Năng suất tăng gần gấp đôi nhờ thay đổi cách chăm sóc
Ông Nguyễn Thế Biên, Giám đốc HTX Vải trứng Đoàn Đào cho biết, trước đây người dân chủ yếu canh tác theo kinh nghiệm. Việc chăm sóc cây, bón phân, xử lý ra hoa và phòng trừ sâu bệnh phần lớn dựa vào thói quen của từng hộ, vì vậy năng suất không ổn định, chất lượng quả chưa đồng đều. Những vụ đầu tiên, năng suất vải trứng tại địa phương chỉ đạt khoảng 7 - 8 tấn/ha.
Sau khi được Viện Nghiên cứu Rau quả và cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật bài bản, bà con đã thay đổi toàn diện cách làm. Các khâu quan trọng như quản lý dinh dưỡng, xử lý ra hoa, chăm sóc thời kỳ đậu quả, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch được thực hiện khoa học hơn. Theo ông Biên, điều quan trọng nhất mà công tác khuyến nông mang lại là sự thay đổi nhận thức của nông dân, từ sản xuất theo cảm tính sang sản xuất theo quy trình.
Trước kia, nhiều hộ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo kinh nghiệm, thậm chí phun thuốc nhiều lần nhưng hiệu quả không cao. Thông qua các lớp tập huấn và hướng dẫn trực tiếp tại vườn, người dân được áp dụng nguyên tắc 4 đúng, gồm đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng phương pháp sử dụng. Cán bộ kỹ thuật cũng theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây vải để đưa ra khuyến cáo phù hợp, đặc biệt ở thời kỳ ra hoa và đậu quả, giai đoạn quyết định năng suất cả vụ.
Ông Biên dẫn chứng, trước đây có hộ phun thuốc rất nhiều lần nhưng cây vẫn không đạt hiệu quả như mong muốn. Khi được hướng dẫn đúng kỹ thuật, có hộ chỉ cần phun khoảng 3 lần/vụ mà cây vẫn khỏe, tỷ lệ đậu quả cao, quả đẹp. Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn, bởi vừa giúp giảm chi phí, vừa góp phần nâng chất lượng sản phẩm theo hướng an toàn và ổn định hơn.
Vườn vải trong mô hình giữ năng suất giữa thời tiết bất lợi
Ông Lê Ngọc Tráng ở thôn Đoàn Đào, thành viên HTX Vải trứng Đoàn Đào, hiện canh tác khoảng 1 mẫu vải trứng, tương đương hơn 3.500m2. Theo ông Tráng, năm nay nhiều nơi vải mất mùa, sản lượng giảm mạnh, nhưng vườn của gia đình ông vẫn giữ được năng suất nhờ được cán bộ Viện Nghiên cứu Rau quả và cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật thâm canh rất cụ thể.
Sự khác biệt lớn nhất, theo ông Tráng, là bà con đã biết chăm sóc cây theo từng giai đoạn sinh trưởng thay vì làm theo kinh nghiệm như trước. Khi cây cần phục hồi, cần phân hóa mầm hoa, ra hoa, đậu quả hoặc nuôi quả, mỗi giai đoạn đều có cách chăm sóc riêng. Việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được thực hiện bài bản hơn nên cây khỏe, quả đồng đều, mẫu mã đẹp.
Nhờ áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật, năng suất vải trứng tại HTX Vải trứng Đoàn Đào năm nay đạt khoảng 13 - 15 tấn/ha, gần gấp đôi so với giai đoạn đầu triển khai mô hình. Không chỉ tăng sản lượng, chất lượng quả cũng được cải thiện rõ rệt. Quả vải có mẫu mã đẹp hơn, độ đồng đều cao hơn, cùi dày và giữ được vị ngọt thanh đặc trưng của giống vải trứng Hưng Yên.
Ông Nguyễn Thế Biên cho biết, có nơi sản lượng vải năm nay chỉ bằng khoảng 20% so với năm ngoái, nhưng vải của HTX vẫn cho năng suất rất tốt. Theo ông, kết quả này cho thấy khi áp dụng đúng kỹ thuật, cây vải có khả năng chống chịu tốt hơn trước điều kiện thời tiết bất lợi. Đây cũng là cơ sở để người trồng yên tâm hơn khi chuyển từ tập quán canh tác cũ sang quy trình thâm canh có kiểm soát.
Giá bán cao kỷ lục, cầu vượt cung tại vườn
Không chỉ giữ được năng suất, vải trứng Đoàn Đào năm nay còn đạt mức giá bán rất cao. Ông Lê Ngọc Tráng cho biết, loại vải đẹp nhất được thương lái thu mua tại vườn với giá khoảng 300.000 đồng/kg, trong khi các loại thấp hơn cũng đạt khoảng 200.000 đồng/kg. So với năm ngoái, mức giá năm nay tăng hơn gấp đôi, bởi năm ngoái loại đẹp nhất chỉ khoảng 140.000 đồng/kg.
Theo ông Nguyễn Thế Biên, giá vải trứng liên tục duy trì ở mức cao do nguồn cung khan hiếm trong khi nhu cầu thị trường lớn. Loại quả to, chất lượng cao, mẫu mã đẹp hiện được bán tại vườn với giá từ 250.000 - 300.000 đồng/kg. Giá bình quân cả vụ đạt khoảng 200.000 đồng/kg. Với năng suất khoảng 15 tấn/ha, mỗi ha vải có thể mang lại doanh thu khoảng 3 tỷ đồng. Sau khi trừ chi phí, người trồng thu lãi rất lớn.
Tình trạng thị trường gần như luôn cầu vượt cung cho thấy giá trị của vải trứng Đoàn Đào không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở chất lượng và thời điểm thu hoạch. Nhiều thương lái đến đặt hàng từ sớm nhưng HTX không đủ sản lượng để cung ứng. Trong điều kiện nông sản thường chịu áp lực về giá khi vào vụ, việc vải trứng giữ được mức giá cao là tín hiệu tích cực cho hướng sản xuất đặc sản chất lượng cao, có quy trình và có thương hiệu.
HTX Vải trứng Đoàn Đào hiện có 36 thành viên với tổng diện tích canh tác hơn 30ha. Những năm gần đây, cùng với việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, HTX từng bước xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm. Ông Biên nhấn mạnh, nếu không có sự đồng hành của Viện Nghiên cứu Rau quả và Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, rất khó để bà con đạt được kết quả như hiện nay. Các đơn vị không chỉ tập huấn kỹ thuật mà còn thường xuyên xuống tận vườn theo dõi, hướng dẫn sát thực tế sản xuất.
Dấu ấn của dự án thâm canh vải chín sớm theo VietGAP
Dự án Xây dựng mô hình ghép cải tạo, thâm canh vải chín sớm theo VietGAP tại một số tỉnh phía Bắc giai đoạn 2025 - 2027 đang cho thấy hiệu quả rõ nét trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế của giống vải trứng Hưng Yên. Trong đó, nội dung thâm canh vải trứng theo tiêu chuẩn VietGAP tại Hưng Yên được xem là điểm nhấn nổi bật, khẳng định vai trò của khoa học kỹ thuật trong phát triển nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao.
Mô hình thâm canh được triển khai trên quy mô 10ha tại tỉnh Hưng Yên, tập trung áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến từ quản lý dinh dưỡng, chăm sóc cây, quản lý sâu bệnh đến thu hoạch theo tiêu chuẩn VietGAP. Nhờ được cán bộ kỹ thuật của Viện Nghiên cứu Rau quả và hệ thống khuyến nông hướng dẫn sát sao, cây vải trong mô hình sinh trưởng khỏe, tỷ lệ ra hoa và đậu quả cao, chất lượng quả đồng đều, mẫu mã đẹp.
Một lợi thế đáng chú ý của vải trứng trong mô hình là thời gian thu hoạch diễn ra từ ngày 15/5 - 15/6, sớm hơn khoảng 20 - 25 ngày so với các giống vải thiều chính vụ. Yếu tố thu hoạch sớm giúp sản phẩm có lợi thế lớn về thị trường và giá bán, nhất là trong bối cảnh nguồn cung vải chất lượng cao chưa nhiều ở đầu vụ.
Với năng suất bình quân đạt từ 13 - 15 tấn/ha, mô hình cho kết quả ấn tượng trong bối cảnh năm 2026 thời tiết diễn biến bất thuận, ảnh hưởng lớn đến nhiều vùng trồng vải ở miền Bắc. Trong khi nhiều vườn sản xuất ngoài mô hình chỉ đạt năng suất khoảng 5 - 6 tấn/ha, thậm chí có diện tích mất trắng do thời tiết không thuận lợi, các vườn vải tham gia dự án vẫn duy trì năng suất cao và ổn định.
Bên cạnh xây dựng mô hình sản xuất, dự án còn gắn với hoạt động của các tổ khuyến nông cộng đồng, tổ chức các buổi giới thiệu sản phẩm, kết nối tiêu thụ và đào tạo kỹ thuật cho nông dân. Trong giai đoạn 2025 - 2026, 9 lớp tập huấn đã được tổ chức cho 270 lượt nông dân. Hoạt động này góp phần nâng cao trình độ canh tác, nhân rộng quy trình sản xuất VietGAP và thúc đẩy phát triển vùng vải trứng theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, hiệu quả kinh tế cao.
Từ câu chuyện của HTX Vải trứng Đoàn Đào, có thể thấy chuyển giao kỹ thuật không chỉ giúp tăng năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng quả, mà còn mở ra hướng nâng tầm nông đặc sản địa phương. Khi nông dân được hỗ trợ đúng lúc, quy trình sản xuất được chuẩn hóa và thị trường được kết nối tốt hơn, vải trứng Hưng Yên có thêm cơ hội khẳng định giá trị trong nhóm cây ăn trái đặc sản của miền Bắc.
