Trong lộ trình triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại đồng bằng sông Cửu Long, dữ liệu canh tác đang trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị hạt gạo Việt. Không chỉ dừng ở việc ghi nhận quy trình sản xuất, việc số hóa còn được kỳ vọng tạo ra một “hộ chiếu xanh” cho gạo Việt Nam khi tham gia các thị trường ngày càng chú trọng tiêu chuẩn chất lượng, minh bạch và trách nhiệm môi trường.
Công cụ ViRiCert được xem là một bước đi cụ thể trong tiến trình đó. Thông qua việc cập nhật, quản lý và xác thực dữ liệu sản xuất của nông hộ, hợp tác xã, ViRiCert hỗ trợ giám sát mức độ tuân thủ quy trình canh tác, đồng thời mở đường cho truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.
Hội thảo tại Cần Thơ bàn về nhãn hiệu gạo phát thải thấp
Chiều 13/5, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, viết tắt là VIETRISA, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cùng Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế, IRRI, tổ chức hội thảo “Sơ kết kết quả đánh giá tuân thủ quy trình canh tác lúa 1 triệu hecta, hướng tới cấp nhãn hiệu Gạo Việt xanh phát thải thấp” thông qua công cụ ViRiCert.
Sự kiện có sự tham dự của TS. Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; ông Bùi Bá Bổng, Chủ tịch VIETRISA, cùng gần 100 đại biểu đến từ các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, 23 UBND xã và 30 hợp tác xã tham gia Đề án tại TP. Cần Thơ.
Cắt băng xuất khẩu lô hàng gạo nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” sang Nhật Bản của Công ty Nông nghiệp công nghệ cao Trung An - Ảnh: VGP/LS.
Việc hội thảo được tổ chức tại TP. Cần Thơ có ý nghĩa thực tiễn khi địa phương này là một trong những nơi thí điểm đánh giá tuân thủ quy trình canh tác lúa bằng công cụ số. Từ kết quả thí điểm, các bên có thêm căn cứ để nhìn nhận khả năng nhân rộng mô hình quản lý sản xuất dựa trên dữ liệu trong vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Dữ liệu canh tác trở thành nền móng của “hộ chiếu xanh”
Trong giai đoạn 2024-2025, các địa phương vùng đồng bằng sông Cửu Long đã triển khai “Quy trình kỹ thuật canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long” theo Quyết định số 4043/QĐ-BNN-TT của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đây là cơ sở để đánh giá mức độ đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật trong quá trình sản xuất lúa.
Tại TP. Cần Thơ, việc đánh giá mức độ tuân thủ quy trình canh tác được thí điểm tại 11 hợp tác xã. Hoạt động này có sự phối hợp của VIETRISA, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, cùng sự hỗ trợ kỹ thuật từ IRRI. Thông qua ViRiCert, thông tin canh tác của nông hộ và hợp tác xã được ghi nhận theo các tiêu chí kỹ thuật của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Điểm đáng chú ý là dữ liệu không chỉ phục vụ việc kiểm tra, giám sát sau từng vụ sản xuất. Khi được chuẩn hóa và xác thực, dữ liệu còn có thể trở thành nền tảng cho truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và hình thành cơ chế chứng nhận “Gạo Việt xanh phát thải thấp” trong tương lai. Đây là những yếu tố quan trọng để tăng tính minh bạch trong chuỗi giá trị lúa gạo.
Những kết quả bước đầu từ quá trình thí điểm cũng giúp hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ điều chỉnh canh tác, đề xuất các hạng mục đầu tư phù hợp và xây dựng lộ trình cấp nhãn hiệu. Với ngành lúa gạo, việc quản lý sản xuất bằng dữ liệu có thể giúp các hợp tác xã tổ chức sản xuất thống nhất hơn, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi quá trình thực hiện quy trình canh tác một cách có căn cứ.
Minh bạch hóa chuỗi giá trị lúa gạo
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIETRISA, nhấn mạnh: “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” không chỉ là một nhãn hiệu, mà còn là cam kết về chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm môi trường của ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về phát triển bền vững.
Ở góc độ kỹ thuật, PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng, đại diện IRRI, cho biết việc ứng dụng công cụ số trong đánh giá tuân thủ giúp nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của dữ liệu sản xuất. Công cụ này đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý và hợp tác xã theo dõi quá trình thực hiện quy trình canh tác hiệu quả, nhất quán hơn.
Nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát, đại diện Ngân hàng Thế giới và Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn trao đổi về các nhãn hiệu gạo nổi tiếng của Việt Nam - Ảnh: VGP/LS.
Theo Ban Tổ chức, hội thảo là diễn đàn để cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và hợp tác xã cùng trao đổi về khả năng áp dụng rộng rãi hệ thống đánh giá tuân thủ. Các nội dung thảo luận tập trung vào hoàn thiện tiêu chí đánh giá, chuẩn hóa dữ liệu canh tác, định hướng cấp mã số vùng trồng lúa dựa trên cơ sở dữ liệu ViRiCert, cũng như vai trò của hợp tác xã trong tổ chức sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Bước khởi đầu cho hệ thống nhận diện gạo xanh
Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức đã trao Chứng nhận tuân thủ Quy trình canh tác lúa 1 triệu hecta cho các hợp tác xã đạt yêu cầu tại TP. Cần Thơ. Hoạt động này được xem là bước khởi đầu trong quá trình hình thành hệ thống nhận diện cho gạo phát thải thấp của Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, cho biết TP. Cần Thơ được lựa chọn thí điểm triển khai công cụ ViRiCert trong đánh giá tuân thủ quy trình canh tác lúa. Qua quá trình triển khai, các hợp tác xã đã từng bước tiếp cận phương thức quản lý sản xuất dựa trên dữ liệu, đồng thời giúp địa phương có thêm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện và nhân rộng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trong thời gian tới.
Từ thực tế thí điểm, có thể thấy vai trò của hợp tác xã ngày càng rõ trong việc kết nối nông hộ, tổ chức sản xuất theo quy trình chung và cập nhật dữ liệu phục vụ quản lý. Khi dữ liệu canh tác được ghi nhận đầy đủ, việc chứng minh quá trình sản xuất đáp ứng yêu cầu kỹ thuật sẽ thuận lợi hơn, qua đó hỗ trợ quá trình xây dựng niềm tin với doanh nghiệp thu mua, đơn vị chế biến và thị trường tiêu thụ.
Thông qua hội thảo, các đơn vị kỳ vọng tiếp tục hoàn thiện phương pháp đánh giá, mở rộng ứng dụng công cụ số trong quản lý sản xuất lúa thuộc Đề án 1 triệu hecta canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Đây là hướng đi nhằm thúc đẩy ngành hàng lúa gạo phát triển minh bạch hơn, gia tăng giá trị và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh tại đồng bằng sông Cửu Long.
