Ngành muối Cà Mau đang có những chuyển động đáng chú ý sau giai đoạn triển khai Đề án nâng cao giá trị sản xuất và chế biến muối giai đoạn 2021-2025. Không chỉ giữ được vùng sản xuất tập trung, địa phương còn vượt nhiều mục tiêu về diện tích, sản lượng, mở rộng mô hình muối trải bạt và phát triển thêm các sản phẩm chế biến từ muối.
Ngày 25/5, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết đơn vị vừa có báo cáo gửi UBND tỉnh Cà Mau về kết quả thực hiện Đề án trên địa bàn tỉnh. Từ nền tảng sản xuất truyền thống của diêm dân ven biển, Cà Mau đang định hướng ngành muối theo hướng nâng cao giá trị, tổ chức lại sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước gắn với du lịch trải nghiệm làng nghề.
Diện tích, sản lượng và muối trải bạt đều vượt mục tiêu
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh tiếp tục duy trì vùng sản xuất muối tập trung tại các xã ven biển như Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, Định Thành và Tân Thuận. Đây là những khu vực có điều kiện tự nhiên phù hợp với nghề muối, đồng thời là không gian sinh kế lâu đời của nhiều hộ diêm dân.
Đến năm 2025, tổng diện tích sản xuất muối của tỉnh đạt gần 1.590 ha. Trong đó, diện tích sản xuất muối theo phương pháp trải bạt là gần 240 ha, diện tích sản xuất muối theo phương pháp truyền thống là 1.350 ha. Sản lượng thu hoạch đạt 57.036 tấn. So với mục tiêu Đề án, diện tích sản xuất đạt gần 106%, diện tích sản xuất muối trải bạt đạt trên 198% và sản lượng đạt gần 104%.
Kết quả này cho thấy ngành muối Cà Mau không chỉ duy trì được quy mô sản xuất trong bối cảnh nghề diêm nghiệp chịu nhiều tác động từ thị trường và thời tiết, mà còn có sự chuyển dịch rõ hơn sang phương thức sản xuất có năng suất, chất lượng cao hơn. Việc diện tích muối trải bạt vượt xa mục tiêu là điểm nhấn quan trọng, bởi đây là hướng cải thiện hiệu quả sản xuất đã được khẳng định trong thực tế.
Hạ tầng đồng muối được đầu tư, kỹ thuật mới nâng năng suất
Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cho biết giai đoạn 2021-2025, ngành muối của tỉnh từng bước được nâng cao giá trị thông qua đầu tư hạ tầng sản xuất, ứng dụng khoa học và công nghệ, phát triển tổ chức sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và xúc tiến thương mại.
Đáng chú ý, dự án cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng đồng muối Đông Hải có tổng mức đầu tư trên 127 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước đã cơ bản hoàn thành thi công. Dự án gồm các hạng mục nâng cấp gần 12 km đường đê bao kết hợp giao thông, xây dựng mới 4 cầu bê tông cốt thép dự ứng lực, 15 cầu thép và 24 cống D1000.
Việc hoàn thiện hạ tầng không chỉ hỗ trợ sản xuất trực tiếp trên đồng muối mà còn giúp việc vận chuyển, thu gom, tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn. Với ngành muối, hệ thống đê bao, giao thông nội đồng, cầu và cống có ý nghĩa thiết thực trong kiểm soát nước, chủ động mùa vụ và giảm chi phí cho diêm dân.
Cùng với đầu tư hạ tầng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật được xem là yếu tố then chốt. Mô hình sản xuất muối theo phương pháp trải bạt trên sân kết tinh đã góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Giai đoạn 2021-2025, năng suất bình quân của mô hình sản xuất muối theo phương pháp trải bạt đạt 47,15 tấn/ha, cao hơn đáng kể so với mức 29,85 tấn/ha của phương pháp sản xuất truyền thống.
Mở rộng chế biến, tăng sản phẩm OCOP và liên kết tiêu thụ
Từ nguyên liệu muối hạt, Cà Mau đang phát triển nhiều dòng sản phẩm chế biến nhằm nâng giá trị gia tăng. Nhiều sản phẩm tiếp tục được hoàn thiện và đưa ra thị trường như muối chay, muối rau sam, muối nâu hồng, muối thảo dược, muối ngâm chân, muối spa và các sản phẩm gia vị tiện lợi. Sự đa dạng này giúp muối không chỉ là sản phẩm thô, mà còn trở thành nguyên liệu cho nhóm hàng tiêu dùng, chăm sóc sức khỏe và gia vị.
Công tác tổ chức lại sản xuất diêm nghiệp cũng tiếp tục được quan tâm. Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh thành lập mới 3 HTX hoạt động trong lĩnh vực diêm nghiệp. Đến nay, toàn tỉnh có 9 HTX với 175 thành viên, tổng diện tích sản xuất 407,30 ha. Sự tham gia của hợp tác xã giúp tập hợp diêm dân, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho áp dụng kỹ thuật, tiêu chuẩn sản xuất và liên kết tiêu thụ.
Toàn tỉnh hiện có 19 sản phẩm muối và sản phẩm sơ chế, chế biến từ muối được công nhận đạt OCOP từ 3 đến 5 sao. Đây là cơ sở quan trọng để sản phẩm muối Cà Mau xây dựng uy tín, tiếp cận hệ thống phân phối rộng hơn và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Hoạt động liên kết tiêu thụ cũng từng bước được hình thành, với doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia liên kết tiêu thụ sản phẩm muối cho diêm dân tại một số vùng sản xuất.
Bên cạnh đó, hoạt động chế biến muối tiếp tục được mở rộng với tổng công suất 36.750 tấn/năm. Các sản phẩm muối và sản phẩm chế biến từ muối từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu giảm phụ thuộc vào bán muối nguyên liệu, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển cho nghề muối truyền thống.
Gắn nghề muối với du lịch trải nghiệm và mục tiêu đến năm 2030
Ngoài phát triển sản xuất và chế biến, nhiệm vụ bảo tồn di sản nghề muối và phát triển du lịch tiếp tục được quan tâm triển khai. Nghề muối truyền thống được duy trì, gắn với gìn giữ giá trị văn hóa cộng đồng diêm dân. Những cánh đồng muối ven biển, quy trình làm muối thủ công và đời sống lao động của người dân là nguồn tài nguyên có thể khai thác cho du lịch trải nghiệm nếu được tổ chức phù hợp.
Việc phát triển du lịch trải nghiệm tại vùng sản xuất muối không tách rời mục tiêu nâng cao giá trị ngành muối. Khi du khách được tìm hiểu quá trình làm muối, trải nghiệm không gian làng nghề và tiếp cận các sản phẩm chế biến, giá trị của hạt muối được mở rộng từ sản xuất nông nghiệp sang văn hóa, dịch vụ và thương mại. Đây cũng là cách góp phần bảo tồn nghề truyền thống trong điều kiện sinh kế nông thôn ven biển đang thay đổi.
Trên cơ sở kết quả đã đạt được, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau xác định mục tiêu giai đoạn 2026-2030 tiếp tục duy trì ổn định diện tích sản xuất muối ở mức 1.600 ha, phấn đấu sản lượng đạt 76.000 tấn/năm. Tỉnh sẽ tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất muối theo phương pháp trải bạt, nâng tỷ lệ sản lượng muối qua chế biến và củng cố tổ chức sản xuất theo hướng nâng cao hiệu quả, phù hợp với định hướng phát triển ngành muối trên địa bàn.
Những kết quả của giai đoạn 2021-2025 cho thấy ngành muối Cà Mau đang đi theo hướng tăng chất lượng, tăng giá trị và tăng khả năng liên kết thị trường. Với nền tảng hạ tầng được đầu tư, kỹ thuật sản xuất cải thiện, sản phẩm chế biến đa dạng hơn và định hướng du lịch trải nghiệm được đặt ra, hạt muối địa phương có thêm cơ hội để phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
