Gỗ nguyên liệu đang mở ra một hướng phát triển đáng chú ý cho Đồng bằng sông Cửu Long, bên cạnh vai trò quen thuộc là vựa lúa, vựa trái cây của cả nước. Với lợi thế về năng suất rừng trồng, quỹ đất phèn còn lớn và vị trí gần Đông Nam Bộ, khu vực này được đánh giá có thể trở thành vùng cung ứng quan trọng cho ngành chế biến gỗ Việt Nam.
Nhận định này được đưa ra tại Tọa đàm 'Phát triển rừng trồng sản xuất gỗ ở ĐBSCL', do Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (VAFS) và Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) tổ chức chiều ngày 10/6. Tại đây, các nhà khoa học và doanh nghiệp cùng nhìn nhận ĐBSCL không chỉ có tiềm năng trồng rừng, mà còn có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị chế biến gỗ nếu được tổ chức vùng trồng, giống và đầu ra phù hợp.
Tiềm năng gỗ nguyên liệu từ rừng keo ở ĐBSCL
Theo TS Trần Lâm Đồng, Phó giám đốc VAFS, phát triển cây keo ở ĐBSCL là một ý tưởng có cơ sở vì kết quả trồng khảo nghiệm cho năng suất 40 - 50m3/ha/năm. Đây là mức cao nhất cả nước và gấp 2 - 3 lần những nơi khác. Lợi thế đáng kể khác là ĐBSCL nằm gần Đông Nam Bộ, khu vực chiếm tới 80% sản xuất đồ gỗ của cả nước, qua đó giảm áp lực về khoảng cách cung ứng nguyên liệu cho các nhà máy.
Các kết quả nghiên cứu thời gian qua cho thấy một số loài cây rừng trồng, đặc biệt là keo lai và keo lá tràm, có khả năng sinh trưởng tốt trên đất lên líp cao, bờ bao và một số dạng lập địa phù hợp tại vùng bán đảo Cà Mau và tứ giác Long Xuyên. Đây là những khu vực có điều kiện đất đai đặc thù, trong đó đất phèn chiếm tỷ lệ lớn, đòi hỏi kỹ thuật trồng và quản lý nước phù hợp.
Diện tích rừng trồng keo tại ĐBSCL đã hình thành và có xu hướng phát triển, trong đó Cà Mau là địa bàn có nhiều mô hình cũng như kết quả nghiên cứu thực tiễn quan trọng. Một số giống keo lai như AH1, AH7, BV32, TB12 và các dòng keo lá tràm như Clt7, Clt26, Clt98, AA1 đã thể hiện triển vọng về sinh trưởng, năng suất và khả năng thích nghi trên đất phèn khi được áp dụng đúng kỹ thuật.
Đất phèn là dư địa lớn cho vùng trồng mới
Về khả năng mở rộng diện tích, TS Vũ Đình Hưởng, Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ (FSIS), cho biết ĐBSCL có dư địa lớn để phát triển rừng trồng trên đất phèn. Toàn vùng có diện tích đất phèn lên tới 1,6 triệu ha, nhưng đến nay mới chỉ có gần 80 nghìn ha rừng trồng trên đất phèn, gồm khoảng 60 nghìn ha tràm, chủ yếu là tràm nước, và xấp xỉ 18 nghìn ha keo.
Một nghiên cứu trước đây của FSIS trên diện tích 100 ha rừng trồng tại Kinh Đứng, Cà Mau, cho thấy cây keo lai trồng khảo nghiệm trên đất lên líp đạt năng suất lên tới 44 m3/ha/năm sau 4,5 năm. Kết quả này củng cố nhận định rằng nếu xử lý tốt lập địa, chọn đúng giống và quản lý nước hợp lý, cây keo có thể trở thành cây rừng trồng phù hợp với nhiều khu vực đất phèn của ĐBSCL.
TS Vũ Đình Hưởng khẳng định cây keo rất thích hợp để phát triển trên đất phèn ở ĐBSCL và có thể đạt năng suất cao khi các yếu tố lập địa, giống và nước được xử lý đồng bộ. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh ngành chế biến gỗ cần nguồn gỗ nguyên liệu ổn định, đồng đều và có chất lượng để giảm phụ thuộc vào nguồn cung xa hoặc nhập khẩu.
Doanh nghiệp đánh giá cao chất lượng gỗ keo Cà Mau
Ở góc độ chế biến, gỗ keo từ ĐBSCL được nhiều doanh nghiệp đánh giá cao. Ông Trần Lam Sơn, nhà sáng lập Thiên Minh Furniture, cho biết công ty đã sử dụng gỗ keo từ năm 2007 để sản xuất đồ gỗ và đạt thành công trên thị trường giao dịch thương mại giữa các doanh nghiệp cũng như thị trường xuất khẩu.
Sau quá trình sử dụng gỗ keo từ nhiều nguồn khác nhau, ông Trần Lam Sơn đánh giá ĐBSCL là nơi gỗ keo đạt sự đồng đều cao nhất về chất lượng trên thế giới. Nhận xét này cho thấy lợi thế của vùng không chỉ nằm ở năng suất rừng trồng, mà còn ở khả năng tạo nguồn nguyên liệu phù hợp cho các sản phẩm gỗ có yêu cầu ổn định về quy cách và chất lượng.
Trong khi đó, nhiều nhà máy chế biến gỗ ở Nam Bộ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt gỗ có chất lượng tốt, kể cả một số nhà máy đặt tại ĐBSCL. Đại diện Công ty Cổ phần gỗ MDF VRG Kiên Giang cho biết doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn về nguồn keo lai và bạch đàn, hai loại gỗ quan trọng để phối trộn sản xuất nhiều loại ván MDF. Diện tích rừng trồng sản xuất trong vùng hiện phần lớn là tràm nước, loại cây không phù hợp để làm ván MDF.
Theo ông Trần Lam Sơn, gỗ keo là một loại gỗ nguyên liệu quan trọng của ngành chế biến gỗ Việt Nam. Tuy nhiên, những năm qua, nhiều nhà máy trong nước vẫn phải nhập khẩu gỗ keo từ Malaysia, Indonesia để chế biến đồ nội thất. Nguyên nhân là nguồn gỗ keo Việt Nam, chủ yếu từ miền Bắc và miền Trung, tuy dồi dào về sản lượng nhưng phần lớn được người trồng rừng bán sớm cho các nhà máy sản xuất bột giấy, dăm gỗ.
Liên kết doanh nghiệp để hình thành chuỗi gỗ nguyên liệu
Ông Trần Lam Sơn nhận định nếu phát triển cây keo ở ĐBSCL, nhất là tại Cà Mau, nguồn cung này sẽ bổ trợ tốt cho cây keo miền Trung. Cây keo miền Trung không thể thu hoạch trong mùa mưa, trong khi cây keo ở Cà Mau không thể thu hoạch trong mùa khô. Sự khác biệt về thời vụ có thể giúp các nhà máy chế biến gỗ từ miền Trung trở vào chủ động hơn trong kế hoạch nguyên liệu, đặc biệt với nguồn gỗ keo có chất lượng tốt.
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, cho biết trước đây đã có một số doanh nghiệp trong nhóm thành viên nòng cốt của HAWA tự nghiên cứu, tìm hiểu và kết nối với các nhà khoa học về lâm nghiệp ở ĐBSCL để tìm kiếm cơ hội phát triển rừng trồng sản xuất gỗ tại khu vực này. Theo ông, HAWA đã sẵn sàng tham gia phát triển rừng trồng sản xuất gỗ ở ĐBSCL, trước hết là cùng Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam xây dựng một vườn ươm cây giống tại Cà Mau.
Sau khi xây dựng vườn ươm, hai bên sẽ tiếp tục triển khai các bước tiếp theo để phát triển vùng gỗ nguyên liệu tại khu vực này. Cách tiếp cận từ giống, vùng trồng đến liên kết tiêu thụ được xem là cần thiết để tránh tình trạng phát triển tự phát, đồng thời giúp người trồng rừng có đầu ra rõ ràng hơn.
Không chỉ sẵn sàng tham gia vùng trồng, nhiều doanh nghiệp ngành gỗ còn đẩy mạnh liên kết để sử dụng hiệu quả nhất nguồn nguyên liệu. Ông Trần Lam Sơn cho biết Thiên Minh Furniture đã bắt tay với một số doanh nghiệp để cùng chia sẻ nguồn gỗ. Với gỗ keo ở Cà Mau, những cây lớn nhất sẽ được đưa về các nhà máy chế biến đồ nội thất. Cây có kích thước nhỏ hơn, tùy từng cỡ, có thể đưa về nhà máy làm đồ gỗ ngoài trời, làm ván MDF hoặc sản xuất viên nén.
Theo ông Phùng Quốc Mẫn, với lực lượng hội viên đông đảo, trên 700 hội viên, HAWA sẽ thúc đẩy liên kết giữa các công ty để xử lý được toàn bộ các bộ phận của cây gỗ rừng trồng. Khi mỗi phần của cây gỗ đều được đưa vào kênh sử dụng phù hợp, giá trị của rừng trồng sẽ được khai thác đầy đủ hơn. Qua đó, người trồng rừng có thể đạt thu nhập tương đối tốt, còn doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất và gia tăng hiệu quả kinh tế.
Từ các kết quả khảo nghiệm, nhu cầu của nhà máy và sự quan tâm của doanh nghiệp, ĐBSCL đang có cơ hội hình thành một vùng gỗ nguyên liệu mới cho ngành chế biến gỗ. Điều kiện tiên quyết là phát triển rừng trồng theo hướng có quy hoạch, chọn giống phù hợp, quản lý nước tốt và gắn chặt với chuỗi chế biến để tạo lợi ích bền vững cho cả người trồng rừng lẫn doanh nghiệp.
