Chương trình Mỗi xã một sản phẩm, gọi tắt là OCOP, đang tạo ra thay đổi rõ nét trong cách Quảng Ngãi phát triển đặc sản địa phương. Từ những mặt hàng từng chủ yếu tiêu thụ ở chợ quê, nhiều sản phẩm đã được chuẩn hóa, nâng chất lượng, cải thiện bao bì và từng bước hiện diện trong siêu thị, chuỗi cửa hàng, kênh bán hàng hiện đại tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Không chỉ là câu chuyện xây dựng nhãn hiệu cho nông sản, OCOP tại Quảng Ngãi đang được định hướng như một chương trình kinh tế nông thôn có chiều sâu. Tỉnh đặt mục tiêu phát triển sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu, tri thức bản địa, văn hóa địa phương, chuyển đổi số và thị trường tiêu thụ ổn định, qua đó nâng thu nhập cho người dân và tạo thêm động lực xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, bền vững.
Từ phiên chợ quê đến hệ thống phân phối lớn
Hợp tác xã sản xuất nông lâm nghiệp và thương mại dịch vụ Sơn Bua, tại xã Sơn Tây Thượng, tỉnh Quảng Ngãi, là một trong những chủ thể tiêu biểu cho quá trình chuyển đổi này. Hợp tác xã hiện có 12 sản phẩm, trong đó 7 sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Các sản phẩm như trà búp ổi, măng sấy khô, chuối mốc sấy đã được ký kết tiêu thụ ổn định, giúp nông sản vùng cao có đầu ra tốt hơn và từng bước tiếp cận các hệ thống phân phối lớn.
Theo bà Lê Thị Ánh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Sơn Bua, khi sản phẩm được công nhận OCOP, cơ hội kết nối thị trường mở ra rõ rệt hơn. Bà cho biết, hiện nay những sản phẩm đặc trưng của hợp tác xã đã kết nối được với các siêu thị, chuỗi phân phối ở nhiều tỉnh. Nhờ sự quan tâm, hỗ trợ của các sở, ngành, sản phẩm đi xa hơn và tạo được đầu ra ổn định cho bà con nông dân ở xã Sơn Tây Thượng cũng như các địa phương lân cận.
Điều đáng chú ý là OCOP không chỉ giúp một sản phẩm có thêm tem nhãn hay chứng nhận. Khi tham gia chương trình, các chủ thể phải chú ý hơn đến quy trình sản xuất, chất lượng nguyên liệu, bao bì, mẫu mã, câu chuyện sản phẩm và yêu cầu của người tiêu dùng. Đây là những yếu tố quan trọng để nông sản địa phương có thể rời khỏi phạm vi mua bán truyền thống, bước vào chuỗi phân phối chuyên nghiệp hơn.
Sản xuất nông nghiệp gắn chặt hơn với thị trường
Không riêng Sơn Bua, nhiều địa phương miền núi của Quảng Ngãi cũng đang dần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang làm nông nghiệp gắn với thị trường. Người dân không còn chỉ trồng trọt, chăn nuôi theo tập quán, mà bắt đầu quan tâm đến chất lượng sản phẩm, cách đóng gói, mẫu mã và nhu cầu tiêu dùng. Sự thay đổi này cho thấy OCOP đang tác động trực tiếp đến tư duy sản xuất của khu vực nông thôn.
Thực tế cho thấy, khi nông sản được tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa, giá trị mang lại cao hơn nhiều so với phương thức truyền thống. Một sản phẩm được sản xuất ổn định, có tiêu chuẩn rõ ràng, có bao bì phù hợp và có khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ thuận lợi hơn khi đàm phán với nhà phân phối. Đó cũng là nền tảng để người dân nâng cao thu nhập, phát triển sinh kế lâu dài ngay tại quê hương, thay vì chỉ phụ thuộc vào thị trường nhỏ lẻ, bấp bênh.
Những chuyển biến này đang trở thành một phần trong bức tranh phát triển OCOP mà Quảng Ngãi hướng đến trong giai đoạn mới. Theo kế hoạch triển khai Chương trình OCOP giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 vừa được UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành, tỉnh không chỉ đặt mục tiêu tăng số lượng sản phẩm, mà còn chú trọng xây dựng chuỗi giá trị bền vững, gắn với thị trường tiêu thụ và nâng cao đời sống người dân nông thôn.
Mục tiêu mới: nâng hạng sản phẩm, xây chuỗi giá trị bền vững
Hiện toàn tỉnh Quảng Ngãi có 619 sản phẩm OCOP còn thời hạn công nhận, gồm 2 sản phẩm đạt 5 sao, 57 sản phẩm đạt 4 sao và 560 sản phẩm đạt 3 sao; với 310 chủ thể tham gia chương trình. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp tục nâng chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bài bản hơn.
Đến năm 2030, Quảng Ngãi phấn đấu có thêm khoảng 300 sản phẩm OCOP mới đạt từ 3 sao trở lên. Trong số này có ít nhất 7 sản phẩm tiềm năng đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia, 50 sản phẩm đạt 4 sao, còn lại là sản phẩm 3 sao. Tỉnh cũng đặt mục tiêu nâng hạng khoảng 50% sản phẩm OCOP hiện có lên 4 sao trở lên. Mục tiêu này cho thấy định hướng phát triển OCOP của địa phương không dừng ở việc mở rộng danh mục sản phẩm, mà hướng đến nâng cấp chất lượng và sức cạnh tranh.
Theo ông Đỗ Tâm Hiển, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn mới của Chương trình OCOP không chỉ tập trung vào phát triển sản phẩm đặc trưng mà còn hướng đến xây dựng chuỗi giá trị dựa trên lợi thế nguyên liệu, tri thức bản địa và văn hóa địa phương. Ông cho biết, tỉnh khuyến khích phát triển các sản phẩm theo hướng hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, thân thiện môi trường và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây sẽ là cơ sở để nâng cao giá trị sản phẩm địa phương, mở rộng thị trường và tăng thu nhập cho người dân.
Chuyển đổi số mở thêm đường ra thị trường
Từ thực tế các sản phẩm địa phương vươn xa nhờ OCOP có thể thấy, giá trị nông sản không chỉ nằm ở nguyên liệu. Giá trị còn nằm ở thương hiệu, cách tổ chức sản xuất, khả năng kể câu chuyện sản phẩm và năng lực tiếp cận người tiêu dùng. Vì vậy, trong giai đoạn 2026-2030, Quảng Ngãi đặt trọng tâm vào việc nâng cao chất lượng các chủ thể OCOP.
Tỉnh phấn đấu có ít nhất 50% chủ thể OCOP là hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, vừa; khoảng 70% chủ thể xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định gắn với chuỗi liên kết sản xuất. Đặc biệt, từ 20-30% chủ thể OCOP sẽ tham gia các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi và sàn thương mại điện tử. Đây được xem là giải pháp quan trọng để giúp sản phẩm địa phương mở rộng đầu ra, giảm phụ thuộc vào kênh bán hàng truyền thống và nâng cao khả năng cạnh tranh.
Trong thời gian qua, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đã tích cực đóng vai trò cầu nối, tổ chức nhiều hoạt động kết nối cung cầu cho sản phẩm OCOP và nông sản địa phương. Ông Lê Văn Tài, Phó Giám đốc Trung tâm cho biết, đơn vị đã chủ động kết nối với các doanh nghiệp, nhà phân phối để đưa sản phẩm đặc trưng của địa phương vào các hệ thống tiêu thụ lớn trong và ngoài nước.
Không chỉ dừng lại ở quảng bá, trung tâm còn đồng hành với doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh trong việc tiếp cận các nền tảng số, mở rộng kênh bán hàng trực tuyến và hướng đến xuất khẩu trong thời gian tới. Định hướng này phù hợp với chiến lược chuyển đổi số mà Quảng Ngãi đang đẩy mạnh trong chương trình OCOP, thông qua các hoạt động như số hóa hồ sơ sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, bán hàng trực tuyến và livestream quảng bá sản phẩm.
Gắn OCOP với văn hóa, du lịch nông thôn và kinh tế ven biển
Song song với phát triển thị trường, Quảng Ngãi cũng hướng OCOP gắn với bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch nông thôn. Các sản phẩm sẽ được xây dựng câu chuyện dựa trên yếu tố lịch sử, văn hóa, tri thức bản địa nhằm gia tăng giá trị và thu hút du khách. Cách làm này giúp sản phẩm không chỉ được nhìn nhận như một mặt hàng tiêu dùng, mà còn là đại diện cho vùng đất, con người và sinh kế địa phương.
Đối với các địa phương ven biển, tỉnh ưu tiên phát triển các sản phẩm như hải sản chế biến, nước mắm truyền thống, rong biển, thủy sản khô và các dịch vụ du lịch trải nghiệm gắn với đời sống ngư dân. Ngoài ra, Quảng Ngãi cũng khuyến khích hình thành các điểm du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên; xây dựng các trung tâm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP tại khu du lịch, điểm tham quan và cơ sở lưu trú.
Theo định hướng đến năm 2035, Quảng Ngãi phấn đấu có thêm ít nhất 400 sản phẩm OCOP mới đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có tối thiểu 15 sản phẩm tiềm năng đạt chuẩn 5 sao quốc gia. Đồng thời, tỉnh sẽ mở rộng tỷ lệ chủ thể tham gia thương mại điện tử và các kênh phân phối hiện đại lên khoảng 40%. Đây là bước đi cho thấy OCOP được đặt trong một chiến lược dài hạn, nơi sản phẩm, thị trường, văn hóa và công nghệ cùng được kết nối.
Với những mục tiêu đã đề ra, UBND tỉnh Quảng Ngãi kỳ vọng Chương trình OCOP sẽ tiếp tục trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân, bảo tồn giá trị văn hóa địa phương và góp phần xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, bền vững. Từ những đặc sản của chợ quê đến các kênh phân phối hiện đại, OCOP đang mở thêm cơ hội để nông sản Quảng Ngãi đi xa hơn và có vị thế vững chắc hơn trên thị trường.
