Rau diếp cá không chỉ là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt, mà còn được xem là dược liệu dân gian có nhiều công dụng hỗ trợ sức khỏe. Từ việc ăn kèm rau sống, ép lấy nước giải nhiệt đến dùng ngoài da, diếp cá được truyền miệng trong nhiều bài thuốc hỗ trợ bệnh trĩ, táo bón, nóng trong người và chăm sóc da tại nhà.
Theo BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM (cơ sở 3), diếp cá là dược liệu dân gian có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, tiêu viêm và sát trùng. Chính nhờ những đặc tính này, loại rau mọc phổ biến ở nhiều vùng quê đã được sử dụng từ lâu trong các trường hợp trĩ, mụn nhọt, đau mắt đỏ, viêm ruột, bí tiểu, rối loạn kinh nguyệt và một số chứng viêm nhiễm thông thường. Tuy vậy, các cách dùng này chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị.
Rau diếp cá hỗ trợ gì cho sức khỏe?
Với người bị bệnh trĩ, cách dùng phổ biến là ăn sống diếp cá thường xuyên trong bữa ăn. Ngoài ra, dân gian còn dùng lá diếp cá nấu với nước ấm để xông và rửa vùng hậu môn. Sau khi xông, phần bã có thể được dùng để đắp ngoài da. Đây là mẹo được nhiều người áp dụng nhằm hỗ trợ làm dịu cảm giác khó chịu, nhưng người bị trĩ chảy máu hoặc triệu chứng nặng cần đi khám để được tư vấn đúng.
Trong trường hợp táo bón, có thể dùng khoảng 10 g diếp cá sao khô, hãm với nước sôi trong 10 phút rồi uống như trà mỗi ngày. Cách này thường được duy trì liên tục khoảng 10 ngày. Với trẻ bị sốt, kinh nghiệm dân gian dùng 30 g rau tươi rửa sạch, giã nát, hòa với nước rồi đun sôi, để nguội trước khi dùng; phần bã có thể đắp hai bên thái dương. Tuy nhiên, trẻ sốt cao hoặc sốt kéo dài tuyệt đối không nên chỉ xử trí tại nhà mà cần được bác sĩ thăm khám.
Diếp cá cũng được dùng trong một số bài thuốc dân gian khác. Để hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt, có thể phối hợp diếp cá với ngải cứu, giã lấy nước uống chia hai lần trong ngày, dùng vài ngày trước kỳ kinh. Với tiểu buốt, tiểu dắt, loại rau này thường được kết hợp với rau má, mã đề để lấy nước uống, nhằm thanh nhiệt và lợi tiểu. Một số người còn dùng diếp cá sắc uống hằng ngày hoặc hãm nước thay trà trong thời gian dài để hỗ trợ bài tiết đường tiết niệu, trong đó có trường hợp sỏi thận. Phụ nữ sau sinh bị căng tức do tắc tia sữa cũng có kinh nghiệm dùng diếp cá sắc cùng táo đỏ trong vài ngày.
Ứng dụng làm đẹp từ rau diếp cá tại nhà
Bên cạnh các bài thuốc dân gian, diếp cá còn được nhiều người dùng để chăm sóc da. Nước cốt diếp cá có thể thoa ngoài da hoặc kết hợp với nha đam làm mặt nạ. Nhờ đặc tính được cho là có khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ giảm viêm và làm dịu da, cách làm này thường được áp dụng với làn da nhờn, dễ nổi mụn. Tuy nhiên, hiệu quả tùy từng cơ địa và tình trạng da.
Để dưỡng ẩm và hỗ trợ làm sáng da, diếp cá trộn với mật ong là công thức mặt nạ tại nhà khá quen thuộc. Hỗn hợp này được dùng với mục đích cấp ẩm, làm mềm da và cải thiện bề mặt da xỉn màu. Một cách khác là giã nát diếp cá với chút muối hột rồi đắp lên vùng da dầu, đặc biệt khu vực chữ T, nhằm giảm bã nhờn và tạo cảm giác da săn hơn.
Khi dùng ngoài da, người dùng nên thử trước trên một vùng da nhỏ để theo dõi phản ứng. Người có cơ địa dị ứng, da nhạy cảm hoặc đang gặp vấn đề da liễu nghiêm trọng cần thận trọng, không nên tự đắp kéo dài nếu da xuất hiện đỏ, rát, ngứa hoặc khó chịu.
Lưu ý an toàn khi dùng diếp cá
Nhược điểm lớn nhất của diếp cá nằm ở môi trường sinh trưởng. Cây thường phát triển tốt ở nơi đất ẩm ướt như bùn và ưa bóng râm. Đây cũng là môi trường thuận lợi để vi khuẩn, giun sán cư trú. Trong khi đó, diếp cá lại được dùng nhiều nhất ở dạng ăn sống hoặc ép nước uống. Nếu ăn phải rau trồng ở nơi nhiễm khuẩn, không được ngâm rửa sạch sẽ, nguy cơ đau bụng và nhiễm giun sán là rất cao.
Các chuyên gia khuyến cáo người hay bị lạnh bụng hoặc có tiền sử dị ứng nên hạn chế ăn, hoặc chỉ ăn với số lượng vừa phải. Khi uống nước diếp cá, nếu xuất hiện biểu hiện chóng mặt hay khó chịu, cần ngừng ngay. Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú cũng nên theo dõi phản ứng của cơ thể; nếu thấy ít sữa hoặc mất sữa thì không nên tiếp tục ăn, bởi có thể cơ địa của mẹ không phù hợp.
Với các trường hợp bệnh lý kéo dài, viêm nhiễm nặng, trĩ chảy máu, sốt cao, rối loạn kinh nguyệt lâu ngày hoặc vấn đề da liễu nghiêm trọng, người bệnh cần đi khám. Diếp cá chỉ là phương pháp hỗ trợ trong chăm sóc sức khỏe tại nhà, không phải giải pháp điều trị thay thế chỉ định y khoa.
Hai cách ăn rau diếp cá đơn giản
Ăn sống: Có thể dùng diếp cá cùng bữa ăn hằng ngày. Trước khi ăn, cần ngâm nước muối, rửa sạch kỹ rồi vớt ra để ráo. Nên ăn kèm với các loại rau khác để tăng khẩu vị, tránh cảm giác mùi vị quá nồng đối với người chưa quen.
Xay hoặc ép lấy nước uống: Có thể xay nhuyễn hoặc ép diếp cá lấy nước. Đây là cách làm đơn giản, thường được dùng để làm mát cơ thể. Dù vậy, cần chọn nguồn rau sạch, rửa kỹ và dùng lượng vừa phải, nhất là với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Nhìn chung, rau diếp cá là loại rau dân dã có giá trị trong đời sống, vừa làm thực phẩm vừa được dùng trong nhiều kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe và làm đẹp. Sử dụng đúng cách, chú ý vệ sinh và lắng nghe phản ứng của cơ thể là nguyên tắc quan trọng để tận dụng lợi ích mà vẫn hạn chế rủi ro.
