Sâm Bố Chính đang mở ra một hướng sản xuất mới tại xã biên giới Hương Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, khi vụ thu hoạch đầu tiên cho thấy cây sinh trưởng tốt, sản lượng và chất lượng cao trên những vùng đất đồi, đất cát pha bạc màu. Từ một giống cây trồng mới, loại dược liệu quý này dần trở thành kỳ vọng nâng cao thu nhập cho nông dân, nhất là ở những diện tích lâu nay canh tác kém hiệu quả.
Thời điểm này, trên cánh đồng Cồn Mua, thôn Vĩnh Phúc, xã Hương Xuân, những luống cây nở hoa rực rỡ, báo hiệu mùa thu hoạch thuận lợi. Điều đáng chú ý là mô hình được triển khai theo hình thức liên kết với doanh nghiệp, giúp người dân từng bước thay đổi tập quán sản xuất truyền thống, đồng thời giảm bớt nỗi lo về đầu ra khi bước vào vụ thu hoạch.
Sâm Bố Chính bén rễ trên vùng đất cằn Hương Xuân
Sâm Bố Chính là loại dược liệu quý, có giá trị cao trong chăm sóc sức khỏe và được thị trường ưa chuộng. Tại Hà Tĩnh, cây trồng này cho thấy khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Trên những vùng đất đồi, đất cát pha bạc màu, nơi nhiều cây trồng truyền thống khó tạo đột phá về thu nhập, cây dược liệu này đang dần khẳng định hiệu quả kinh tế rõ nét.
Anh Phan Văn Sáng là một trong những hộ dân tiên phong đưa cây vào sản xuất tập trung tại Hương Xuân. Ban đầu, gia đình anh chỉ trồng thử nghiệm với quy mô nhỏ trong vườn. Sau khi nhận thấy cây sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh và đầu ra thuận lợi, anh mạnh dạn mở rộng diện tích. Sự chuyển đổi này cho thấy vai trò quan trọng của những hộ đi đầu trong việc kiểm chứng hiệu quả mô hình trước khi nhân rộng trong cộng đồng.
Tuy nhiên, cây dược liệu này không phải là loại dễ tính. Người trồng phải chăm sóc kỹ, theo dõi sát từng giai đoạn sinh trưởng. Thời tiết lạnh hoặc mưa dầm đều có thể làm cây hư hại. Để hạn chế nguy cơ nấm bệnh, thối gốc rễ do thời tiết thay đổi, gia đình anh Sáng phải thay nhau kiểm tra ruộng, chủ động phương án phòng bệnh kịp thời. Đây là yêu cầu kỹ thuật quan trọng nếu muốn mô hình đạt năng suất và chất lượng ổn định.
Liên kết sản xuất giúp nông dân yên tâm đầu ra
Điểm mới của vụ trồng đầu tiên tại Hương Xuân không chỉ nằm ở việc đưa cây dược liệu vào vùng đất kém hiệu quả, mà còn ở cách tổ chức sản xuất. Theo ông Trần Văn Thị, Phó Chủ tịch UBND xã Hương Xuân, cuối năm 2025 địa phương đưa cây vào sản xuất theo hình thức liên kết với doanh nghiệp trên diện tích 5 ha. Sau 6 tháng chăm sóc, cây trồng mới cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng địa phương.
Trong quá trình triển khai, doanh nghiệp liên kết cử cán bộ hỗ trợ cung cấp giống đạt chất lượng, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và bao tiêu sản phẩm cho người dân. Củ sâm được thu mua theo giá thị trường, với mức sàn tối thiểu khoảng 60.000 đồng/1kg. Cách làm này giúp nông dân giảm rủi ro khi chuyển sang cây trồng mới, bởi ngoài kỹ thuật canh tác, yếu tố thị trường luôn là mối quan tâm lớn trong sản xuất nông nghiệp.
Không chỉ củ và hoa, thân cây cũng được doanh nghiệp liên kết tiêu thụ với giá trị kinh tế khá cao. Nhờ đó, giá trị khai thác của cây trồng được mở rộng hơn, góp phần nâng hiệu quả trên cùng một đơn vị diện tích. Với hình thức liên kết bao tiêu, người dân Hương Xuân không còn phải thấp thỏm chờ thương lái, cũng hạn chế nỗi lo rớt giá khi thu hoạch tập trung.
Thu nhập 15 – 20 triệu đồng/1 sào sau khi trừ chi phí
Theo tính toán từ thực tế sản xuất, mỗi sào cho sản lượng khoảng 250 – 350 kg củ. Sau khi trừ chi phí, gia đình có thể thu về từ 15 – 20 triệu đồng/1 sào, cao hơn nhiều lần so với các loại cây trồng truyền thống. Đây là con số đáng chú ý trong bối cảnh nhiều diện tích đất lúa kém hiệu quả, đất bỏ hoang tại địa phương cần được khai thác bằng những mô hình phù hợp hơn.
Hiệu quả kinh tế của cây sâm Bố Chính đến từ sự kết hợp giữa giá trị dược liệu, khả năng tiêu thụ ổn định và điều kiện sản xuất phù hợp tại địa phương. Tuy vậy, lợi nhuận không tự đến nếu thiếu chăm sóc đúng kỹ thuật. Những yêu cầu về phòng bệnh, thoát nước, theo dõi thời tiết và bảo vệ bộ rễ cho thấy người dân cần được hướng dẫn thường xuyên, nhất là trong giai đoạn đầu làm quen với cây trồng mới.
Vụ thu hoạch đầu tiên vì vậy có ý nghĩa như một phép thử quan trọng. Nó khẳng định cây có thể thích nghi trên vùng đất đồi, đất cát pha bạc màu; đồng thời cho thấy mô hình liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương có thể giúp giảm rủi ro trong sản xuất. Khi đầu vào, kỹ thuật và đầu ra được tổ chức đồng bộ, người trồng có thêm niềm tin để đầu tư bài bản hơn.
Hướng mở cho giảm nghèo bền vững và tái cơ cấu nông nghiệp
Ông Trần Văn Thị cho rằng kết quả tích cực từ vụ trồng đầu tiên đang tạo thêm niềm tin cho người dân. Địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích mở rộng diện tích trên các vùng đất kém hiệu quả, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung. Mục tiêu không chỉ là nâng thu nhập trước mắt, mà còn góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững, thậm chí tạo cơ hội làm giàu ngay trên đồng đất quê hương.
Từ thực tế Hương Xuân, mô hình cây sâm Bố Chính cũng phù hợp với chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao thu nhập và xây dựng nông thôn mới bền vững. Việc đưa cây trồng có giá trị cao vào những diện tích kém hiệu quả giúp sử dụng đất hợp lý hơn, đồng thời thúc đẩy cách làm nông nghiệp theo chuỗi liên kết thay vì sản xuất nhỏ lẻ, tự phát.
Dù triển vọng đã rõ, quá trình nhân rộng vẫn cần thận trọng, bám sát kỹ thuật và nhu cầu thị trường. Với nền tảng từ vụ thu hoạch đầu tiên, sự đồng hành của doanh nghiệp và chính quyền địa phương, cây dược liệu quý này đang trở thành một hướng đi đáng chú ý cho nông dân Hương Xuân trên hành trình nâng cao thu nhập từ chính những vùng đất từng bị xem là khó canh tác.
