Cây đinh lăng là loài cây quen thuộc với nhiều gia đình Việt Nam, nhưng giá trị dược liệu của nó đang được nhìn nhận sâu hơn qua các nghiên cứu khoa học trong nước. Từ một loại cây thường được trồng quanh nhà, đinh lăng lá nhỏ đang được nghiên cứu để phát triển thành sản phẩm trà hòa tan tiện dụng, góp phần nâng cao giá trị dược liệu Việt.
Loài cây này từ lâu được người dân ví như “nhân sâm của người nghèo” nhờ các công dụng bồi bổ sức khỏe, tăng cường thể lực và hỗ trợ hoạt huyết dưỡng não. Điểm đáng chú ý là rễ đinh lăng chứa hàm lượng saponin cao, nhóm hoạt chất cũng được tìm thấy trong nhân sâm, tạo cơ sở để các nhà khoa học tiếp tục khai thác theo hướng chế biến sâu.
Cây đinh lăng và giá trị dược liệu đã được ghi nhận
Cây đinh lăng lá nhỏ, có tên khoa học là Polyscias fruticosa, là dược liệu phổ biến tại nhiều địa phương. Các nghiên cứu trước đây cho thấy dịch chiết từ cây đinh lăng có nhiều hoạt tính sinh học đáng quan tâm, gồm tăng cường miễn dịch, kháng khuẩn, kháng virus, chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ giảm đường huyết và giảm đau.
Trong đó, saponin là nhóm hoạt chất nổi bật. Việc rễ đinh lăng có hàm lượng saponin cao khiến loại dược liệu này được xem là nguồn nguyên liệu phù hợp trong nhiều trường hợp, dễ tiếp cận hơn và có giá thành thấp hơn so với các nguồn dược liệu quý khác. Đây cũng là lý do đinh lăng được quan tâm không chỉ ở góc độ cây thuốc dân gian, mà còn ở hướng phát triển sản phẩm có tiêu chuẩn và giá trị thương mại.
Theo danh mục dược liệu có tiềm năng phát triển do Bộ Y tế ban hành, đinh lăng nằm trong nhóm 40 loài dược liệu có triển vọng khai thác và mở rộng thị trường. Thông tin này cho thấy loại cây quen thuộc ở nông thôn Việt Nam đang có vị trí nhất định trong định hướng phát triển ngành dược liệu.
Nghiên cứu quy trình chiết xuất hoạt chất từ đinh lăng lá nhỏ
Nhóm nghiên cứu do ThS. Trần Thị Linh Giang, Viện Khoa học sự sống trước đây là Viện Sinh học nhiệt đới, chủ trì đã triển khai đề tài “Nghiên cứu quy trình sản xuất bột và trà hòa tan từ dịch ly trích cây đinh lăng lá nhỏ”. Đề tài được thực hiện trên cơ sở hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với tỉnh Trà Vinh (cũ).
Một kết quả nổi bật của đề tài là xây dựng thành công quy trình chiết xuất nhằm thu nhận hàm lượng saponin triterpenoid cao nhất từ cây đinh lăng lá nhỏ. Đây là bước quan trọng, bởi hiệu quả thu hồi hoạt chất quyết định nhiều đến chất lượng nguyên liệu đầu vào cho các sản phẩm chế biến tiếp theo.
Các điều kiện tối ưu được nhóm nghiên cứu xác định gồm kích thước nguyên liệu 0,25 mm, sử dụng dung môi ethanol 80%, tỷ lệ nguyên liệu và dung môi 1/10, thời gian chiết 24 giờ và thực hiện hai lần chiết. Quy trình này giúp nâng cao hiệu quả thu hồi hoạt chất có giá trị sinh học, đồng thời tạo nền tảng kỹ thuật cho việc chuyển từ nghiên cứu sang phát triển sản phẩm.
Từ dịch chiết đến trà hòa tan tiện dụng
Từ dịch chiết thu được, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu quy trình sản xuất bột hòa tan bằng công nghệ sấy phun. Công nghệ này cho phép chuyển dịch chiết thành dạng bột mịn, thuận tiện hơn trong bảo quản, vận chuyển và sử dụng. Đây là hướng phù hợp với nhu cầu tiêu dùng hiện nay, khi các sản phẩm từ dược liệu cần vừa giữ được giá trị sinh học, vừa dễ dùng trong đời sống hằng ngày.
Nhóm nghiên cứu cũng hoàn thiện công thức sản xuất trà hòa tan chứa cao chiết đinh lăng với tỷ lệ phối trộn phù hợp giữa các thành phần phụ trợ. Mục tiêu là tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định và đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm, thay vì chỉ dừng lại ở nguyên liệu thô hoặc các cách sử dụng truyền thống.
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy trà hòa tan có màu vàng sáng, dạng bột tơi xốp, không vón cục. Khi pha với nước ấm, sản phẩm tan hoàn toàn, tạo nước trà màu vàng nhạt trong và có hương thơm đặc trưng của đinh lăng. Những đặc điểm cảm quan này có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng tiếp nhận của người tiêu dùng, nhất là với nhóm sản phẩm có nguồn gốc dược liệu.
Cây đinh lăng mở hướng xây dựng chuỗi giá trị dược liệu
Theo các nhà khoa học, việc phát triển thành công sản phẩm trà hòa tan từ đinh lăng không chỉ giúp đa dạng hóa các sản phẩm chế biến sâu từ dược liệu, mà còn mở ra cơ hội xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho cây đinh lăng. Khi dược liệu được nghiên cứu bài bản, chuẩn hóa quy trình chiết xuất và phát triển thành sản phẩm tiện dụng, giá trị của cây trồng có thể được nâng lên so với việc tiêu thụ ở dạng nguyên liệu thô.
Ở góc độ sản xuất nông nghiệp, hướng đi này có ý nghĩa với sinh kế của người trồng nếu vùng nguyên liệu được tổ chức ổn định và gắn với nhu cầu thị trường. Với một loài cây đã quen thuộc, dễ được nhận diện và có tiềm năng dược liệu, việc ứng dụng khoa học công nghệ có thể giúp tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm trong nước.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tiềm năng khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dược liệu trong nước thông qua công nghệ chế biến. Từ cây đinh lăng, câu chuyện không chỉ là phát hiện một hoạt chất quý, mà còn là cách biến tri thức khoa học thành sản phẩm an toàn, tiện dụng và có khả năng đóng góp vào sự phát triển hiện đại, bền vững của ngành dược liệu Việt Nam.
